Uw testament in 30 seconden opstellen met AI?

Een vakantiefoto omtoveren tot een schilderij, een ingewikkeld contract in mensentaal laten uitleggen of een reisroute voor de zomer uitstippelen: artificiële intelligentie lijkt overal een antwoord op te hebben. Geen wonder dat steeds meer mensen de stap zetten om ook hun testament of andere juridische documenten door een AI-model te laten schrijven.

Want waarom zou u een notaris raadplegen als een AI-tool zoals ChatGPT of Claude in enkele seconden een tekst genereert die eruitziet als een waterdicht testament? Het antwoord: omdat 'eruitzien als' en 'zijn' twee heel verschillende dingen zijn.

Het gemak van AI heeft een keerzijde, en die is niet min. Een testament dat niet klopt of niet geldig is, wordt meestal pas ontdekt wanneer u er zelf niet meer bent om het recht te zetten. De gevolgen zijn dan voor uw familie.

Er zijn dan ook verschillende redenen om de verdeling van uw nalatenschap niet zomaar aan een chatbot over te laten.

1. Mogelijks getraind op de verkeerde bronnen
   Het Belgische erfrecht is een kluwen van wetten, uitzonderingen en rechtspraak dat over decennia is gegroeid. Hoe knap een AI-model ook is, het kan die gelaagdheid niet vatten. Het mist de nuance en het gevoel voor context die juridische documenten net zo gevoelig maken. Neem het principe van de reservataire erfgenamen. In ons land hebben bepaalde erfgenamen, zoals uw kinderen en uw echtgeno(o)t(e), recht op een minimaal deel van uw nalatenschap waar u niet zomaar aan kunt raken. AI-tools leren vaak uit Angelsaksische gegevens, waar zo'n systeem niet of heel anders bestaat. De kans is reëel dat het model dat Belgische gegeven verkeerd inschat of dat het gebruik maakt van foutieve trainingsdata of verkeerde informatie op het internet.
2. Een wet die niet stilstaat
   Wetten veranderen. Een model dat getraind is op oudere of buitenlandse bronnen, of gedateerde informatie van het web haalt, kan perfect een achterhaalde regel toepassen en zo een oplossing voorstellen die niet meer geldt of fiscaal niet meer performant is. Een notaris of expert in vermogensplanning volgt die evoluties op de voet; een algoritme weet niet eens dat het iets gemist heeft.
3. Een testament dat juridisch niet standhoudt
   Een testament moet niet alleen uw wensen weergeven, het moet ook aan strikte vormvereisten voldoen. Een eigenhandig testament moet u in ons land volledig met de hand schrijven, dateren en ondertekenen. Typen mag niet en samen met uw partner één testament opstellen evenmin. Wie zulke details over het hoofd ziet, houdt op het einde van de rit een document over dat juridisch waardeloos is.
4. Blinde vlekken in uw eigen verhaal
   Geen twee nalatenschappen zijn gelijk. Heeft u kinderen uit een vorige relatie? Bezit u een tweede verblijf in Frankrijk of Spanje? Runt u een familiebedrijf? Heeft u al een schenking gedaan aan een van uw kinderen? Zulke situaties vragen maatwerk dat een generiek model niet levert. Een AI-tool werkt met wat u aanlevert, en als u zelf een cruciaal detail vergeet, blijft dat onopgemerkt. Een ervaren adviseur pikt zo'n element er net wél uit.
5. AI verzint met stelligheid
   Wie weleens met generatieve AI werkt, kent het fenomeen: het model antwoordt vlot en overtuigend, ook wanneer het de bal misslaat. In jargon heet dat een ’hallucinatie’. Een AI-model kan een wetsartikel citeren dat niet bestaat of een regel met volle overtuiging presenteren als waarheid terwijl ze nergens op steunt. Bij een testament, waarin elk woord telt, kan zo'n verzinsel uw nalatenschap doen ontsporen.
6. Onduidelijkheid over uw privacy
   Om een testament te laten opstellen, deelt u mogelijks erg gevoelige informatie: de namen van uw erfgenamen, een overzicht van uw bezittingen, uw bankrekeningen, soms ook delicate familieverhoudingen. Waar belandt die informatie? Bewaart het systeem ze? Gebruikt het ze om verder bij te leren? Deelt het ze met derden? Sta er even bij stil waar die gegevens kunnen terechtkomen.
7. Niemand die de verantwoordelijkheid draagt
   Maakt uw notaris een fout, dan kunt u hem of haar daarop aanspreken: een notaris is gebonden door de wet en gedekt door een aansprakelijkheidsverzekering. Loopt het mis met een testament uit een AI-model, dan staat u alleen. In de gebruiksvoorwaarden wijst de aanbieder elke aansprakelijkheid af. Het advies is doorgaans gratis, maar de rekening voor een misser betaalt uw familie integraal zelf.

Juridische en financiële expertise gaat veel verder dan wetten kennen. Ze steunt op ervaring, op aanvoelen en op het vermogen om een complexe situatie in haar geheel te lezen. Een notaris of een expert in vermogensplanning stelt niet zomaar een testament op. Hij of zij brengt eerst uw situatie in kaart en geeft advies.

Soms blijkt een testament niet eens de enige piste, en is er meer nodig: een aanpassing van uw huwelijkscontract, een schenking tijdens uw leven of een erfovereenkomst waarmee u afspraken met uw kinderen op papier zet. Een testament staat zelden op zich. Een goede adviseur laat die puzzelstukken op elkaar aansluiten.

Daarbij komt iets wat een model wellicht niet snel zal hebben: mensenkennis. Een ervaren adviseur voelt aan wanneer u twijfelt, of wanneer u in een emotionele opwelling beslist om "uw gedacht eens op papier te zetten". Hij of zij vraagt door, legt scenario's voor en herkent de bewoordingen die later tot ruzie tussen erfgenamen kunnen leiden. Net dat soort conflicten kan een goed opgesteld testament voorkomen.

Dit alles betekent niet dat u technologie links moet laten liggen bij het regelen van uw nalatenschap. Slim ingezet bewijst AI wel degelijk zijn nut, vooral in de voorbereidende fase. Een AI-model helpt u uw gedachten ordenen, brengt in kaart welke vragen u zich het best stelt en geeft u een overzicht van de elementen waarmee u rekening kan houden voor u bij uw notaris of vermogensplanner langsgaat. Zo komt u beter voorbereid aan tafel en haalt u meer uit dat gesprek.

Beschouw AI dus als een handig vertrekpunt, niet als eindstation. De uiteindelijke opmaak van uw testament laat u beter over aan een professional, die uw situatie écht doorgrondt en er ook de verantwoordelijkheid voor neemt.