Uw dochter kreeg een schenking, uw zoon hulp bij verbouwingen: zo verrekent u verschillen in uw nalatenschap

U sponsorde de buitenlandse studies van uw dochter, schonk uw zoon 50.000 euro voor een woning, en paste jarenlang op de kinderen van uw tweede zoon. Op papier hebt u het gevoel dat u uw kinderen gelijk behandelde. Maar in de ogen van de wet is dat zelden zo. En die kloof kan jaren later tot fricties leiden tussen broers en zussen. Gelukkig zijn er manieren om dit vroegtijdig aan te pakken.

De wetgever gaat ervan uit dat ouders in principe niet de bedoeling hebben om één kind ten opzichte van de anderen te bevoordelen. Daarom wordt een schenking aan een kind vermoed een ’schenking als voorschot’ van de erfenis te zijn. Bij het openvallen van de nalatenschap zal het kind de waarde van de schenking moeten inbrengen. Concreet betekent dit: wie al 50.000 euro ontving bij leven als voorschot op erfenis, krijgt bij overlijden van de ouder dan minder uit de nalatenschap. Tot zover klinkt het redelijk. Maar toch wringt precies hier het schoentje.

De eerste manier om ongelijkheden recht te zetten — of net bewust te creëren — is de schenking buiten erfdeel. Dit betekent dat de schenking niet wordt verrekend met het latere erfdeel van het kind. Het is een 'extraatje' dat het kind bij leven ontvangt, naast zijn latere erfenis. Opgelet, er zijn grenzen: iedere ouder mag zo'n schenkingen doen ter waarde van een bepaald beschikbaar deel. Dat beschikbaar deel bedraagt de helft van de nalatenschap, ongeacht het aantal kinderen dat u heeft.

Wil u dus één kind bevoordelen - omdat het financieel meer nood had, of omdat het jarenlang voor u zorgde - dan kunt u een schenking uitdrukkelijk "buiten erfdeel" laten noteren. Dat kan zowel via een notariële akte als via een bankgift met bijhorende pacte adjoint, zolang de clausule er expliciet in staat¹.

Wilt u net het omgekeerde - een ongelijkheid uit het verleden neutraliseren - dan kan een schenking aan het op een andere manier benadeelde kind ook buiten erfdeel worden gedaan, zodat het als compensatie dient zonder dat het opnieuw verrekend wordt.

Hou er wel rekening mee dat een schenking zonder expliciete vermelding altijd als voorschot op het erfdeel wordt beschouwd.

Een schenking buiten erfdeel is nuttig, maar biedt geen definitieve zekerheid. Een kind kan achteraf toch nog betwisten of de verdeling eerlijk was. Voor wie alle discussies aan de wortel wil aanpakken, is een globale erfovereenkomst de meest doeltreffende oplossing.

Bij zo'n familiepact overleggen één of beide ouders in alle transparantie met al hun kinderen en maken zij bindende afspraken over bepaalde aspecten van de nalatenschap. Centraal is dat de ouders samen met hun toekomstige erfgenamen op zoek gaan naar een evenwicht tussen de kinderen.

Het bijzondere aan dit instrument: het evenwicht hoeft niet wiskundig exact te zijn. Er kan ook rekening worden gehouden met bepaalde voordelen in natura voor uw kinderen, zoals buitenlandse studies, het langdurig kosteloos blijven wonen in de ouderlijke woonst of de jarenlange zorg voor de kleinkinderen. Daarnaast kan er ook rekening worden gehouden met de persoonlijke situatie van elke toekomstige erfgenaam, zoals een kind met een beperking.

Eens ondertekend, is de overeenkomst bindend. Door te ondertekenen zien alle partijen definitief af van het recht om de bepalingen die beschreven werden in de overeenkomst later nog aan te vechten. De tellers gaan juridisch gezien terug op nul.

Een globale erfovereenkomst vereist de tussenkomst van een notaris en een strikte chronologie. De partijen krijgen eerst een ontwerp van de erfovereenkomst. Pas na 15 dagen mag er een vergadering plaatsvinden waarbij de notaris alles toelicht. Vanaf de dag van die vergadering moet er een termijn van één maand verstrijken alvorens de partijen de erfovereenkomst kunnen ondertekenen.

Die vertragingen zijn een bewuste keuze van de wetgever: iedereen moet de kans krijgen om op adem te komen en indien nodig een tweede mening te vragen. Want wie tekent, tekent definitief.

Er is één essentiële voorwaarde: alle kinderen moeten hun goedkeuring geven. Weigert één kind om te ondertekenen, dan kan de globale erfovereenkomst niet tot stand komen. In dat geval kunnen punctuele erfovereenkomsten — over een specifieke schenking of een afgesproken waarde — als alternatief dienen.

Veel mensen hebben de neiging om hun vermogensplanning uit te stellen. Begrijpelijk: het vraagt gesprekken over geld, over ongelijkheid, en soms over pijnlijke familiale dynamieken. Maar wie wacht tot er een conflict is, is te laat.

Spreek er dus over met uw Estate Planner of bankier, om later niet voor verrassingen komen te staan.

¹ Dit artikel vormt geen juridisch noch fiscaal advies is. Er wordt geen rekening gehouden met uw persoonlijke situatie.