Kunst, oldtimers of wijn: hoe plant u de overdracht van uw passie-investeringen?

Wie een kunstcollectie, een klassieke wagen of een zorgvuldig samengestelde wijnkelder bezit, weet dat de waarde ervan niet alleen in euro's wordt uitgedrukt. Er zitten herinneringen in, verhalen, jaren van zoeken en verzamelen. Toch maakt uw collectie gewoon deel uit van uw vermogen.

Doet u niets, dan betalen uw erfgenamen er erfbelasting op, tegen de progressieve tarieven die in rechte lijn kunnen oplopen tot 27% in Vlaanderen en 30% in Brussel en Wallonië. Bovendien dreigt zonder planning versnippering: stukken die uit elkaar worden gehaald, verkocht onder tijdsdruk, of verdeeld op een manier die niemand gelukkig maakt.

Gelukkig valt dat allemaal te vermijden. Bij passie-investeringen begint een geslaagde planning zelden bij de cijfers, wel bij de emotionele waarde die erachter schuilt.

De belangrijkste vraag is verrassend eenvoudig: willen uw erfgenamen uw collectie eigenlijk wel? Misschien droomt uw zoon ervan om zelf met die ene oldtimer te rijden. Misschien heeft uw dochter een zwak voor dat ene beeldhouwwerk. Maar het kan evengoed dat geen van uw kinderen iets heeft met uw passie, en dat ze de collectie vooral zien als een praktisch probleem.

Beide antwoorden zijn legitiem, maar ze leiden naar totaal verschillende oplossingen. Wie de collectie binnen de familie wil houden, kiest andere technieken dan wie ze liever aan een museum of een stichting toevertrouwt. Voer dat gesprek dus tijdig, en zonder verwachtingen op te dringen. Een collectie nalaten aan kinderen die er niets mee hebben, is zelden een geschenk.

Een tweede vraag: vormt uw verzameling een geheel? Sommige collecties verliezen aan waarde, financieel én kunsthistorisch, zodra er stukken uit verdwijnen. In dat geval kiest u beter voor een structuur die de collectie samenhoudt. Andere verzamelingen laten zich makkelijker opdelen, wat de verdeling tussen meerdere kinderen vereenvoudigt.

Hou daarbij ook rekening met de eigenheid van elk type passie-investering. Een oldtimer vraagt onderhoud, stalling en gebruik: een wagen die jaren stilstaat, takelt af. Een wijnkelder is letterlijk vergankelijk: flessen hebben een optimaal drinkvenster en verliezen daarna aan waarde. En kunst vraagt dan weer een geschikte bewaaromgeving en verzekering. Hetzelfde geldt voor horloges, antiek en andere passie-investeringen. Wie erft, erft dus niet alleen een bezit maar ook een verantwoordelijkheid. Ook dat hoort in het familiegesprek thuis.

De meest gebruikte planningstechniek is de schenking bij leven. Passie-investeringen zijn roerende goederen, en die kunt u via een handgift overdragen, zonder notaris en zonder schenkbelasting. Let wel op de zogenaamde verdachte periode: overlijdt u binnen de vijf jaar na de handgift, dan wordt de schenking alsnog belast in de erfbelasting.

• Wie die onzekerheid wil uitsluiten, kiest voor een notariële schenking. Die kost in rechte lijn 3% schenkbelasting in Vlaanderen en Brussel en 3,3% in Wallonië, maar daarmee is de kous ook af: er volgt geen erfbelasting meer, ook niet bij een vroegtijdig overlijden. Bovendien kunt u enkel via een notariële schenking het vruchtgebruik voorbehouden. En dat is voor passie-investeringen bijzonder relevant: u schenkt de blote eigendom aan uw kinderen, maar het schilderij blijft aan uw muur hangen en de oldtimer blijft in uw garage staan, zolang u leeft. U geniet verder van uw passie, terwijl de overdracht juridisch al geregeld is.
  
  Schenken bij leven heeft trouwens ook een menselijke troef: u ziet zelf hoe uw collectie een nieuw leven krijgt. U kunt uw kennis en verhalen doorgeven, samen met de stukken zelf. Voor veel verzamelaars is dat minstens zoveel waard als het fiscale voordeel.
• Voor gehuwde of samenwonende partners die samen een collectie bezitten, bestaat daarnaast het kanscontract (of beding van aanwas): een overeenkomst waarbij het aandeel van de eerststervende in de collectie aanwast bij de langstlevende. Dit verloopt volledig vrij van erf- en schenkbelasting, op voorwaarde dat het gaat om de respectievelijke eigen goederen van de partners. De voorwaarden zijn wel strikt: beide partners moeten ongeveer even oud zijn, een gelijkaardige levensverwachting hebben (te staven met medische attesten) en een gelijkwaardige inleg doen. Voor goederen die tot de huwgemeenschap behoren, gelden andere spelregels.

Wie een omvangrijke collectie bezit en de controle nog niet volledig wil loslaten, kan een maatschap overwegen. U brengt de collectie onder in de maatschap in en schenkt vervolgens de deelbewijzen aan uw kinderen. Als zaakvoerder kunt u bovendien betrokken blijven bij het beheer van de collectie: wat wordt aangekocht, wat wordt uitgeleend, wat mag verkocht worden. Via de statuten kan dit beheer bovendien op maat worden uitgewerkt.

Hebben uw erfgenamen geen interesse, maar wil u wel dat uw collectie als geheel blijft voortbestaan? Dan kan een private stichting een oplossing zijn. U kunt zelf bestuurder van de stichting zijn en in de statuten voorziet u in een opvolgingsprocedure. De stichting heeft geen aandeelhouders en kan niet overlijden. Weet wel dat de collectie definitief uit uw vermogen verdwijnt en dat een stichting jaarlijkse verplichtingen en kosten meebrengt. Het is een verregaande keuze die vooral zinvol is als het voortbestaan van de collectie belangrijker is dan de overdracht ervan binnen de familie.

Tot slot een minder bekende mogelijkheid: kunstwerken kunnen dienen als betaalmiddel voor de erfbelasting. Via het systeem van inbetalinggeving kunnen uw erfgenamen geërfde cultuurgoederen afstaan aan het gewest, dat de waarde ervan in mindering brengt op de verschuldigde erfbelasting. Voor families die voor een zware successiefactuur staan maar het familiale vermogen liever niet aanspreken, kan dat een uitweg zijn. Al blijft het een afweging: het werk verlaat dan definitief de familie.

Het uitwerken van een geschikte vermogensplanning, vereist steeds een globale analyse van alle betrokken aspecten, inclusief de fiscale gevolgen van de gekozen aanpak.

De overdracht van passie-investeringen is bovendien echt maatwerk, en dat maatwerk evolueert. Kinderen krijgen zelf kinderen, interesses veranderen, collecties groeien of krimpen. Herbekijk uw planning dus geregeld. Want de mooiste uitkomst is vooral dat uw passie terechtkomt bij mensen die er, net als u, van genieten.