Waarom u een erfenis beter niet zomaar aanvaardt

Bij een overlijden worden de bezittingen verdeeld onder de erfgenamen. Zij aanvaarden het geld, de beleggingen, het vastgoed ... van de overledene en betalen daarop erfbelasting. Los van het verdriet, betekent een erfenis voor veel mensen doorgaans ‘financieel goed nieuws’.

Maar een nalatenschap kan ook een minder aantrekkelijke financiële kant hebben. Denk aan openstaande leningen, fiscale schulden of achterstallige rekeningen die de overledene achterliet. Als erfgenaam bent u in principe aansprakelijk voor die schulden, tenzij u ervoor kiest om de erfenis te verwerpen.

In 2025 deden niet minder dan 57.742 Belgen dat, een recordaantal¹. Het toont aan dat steeds meer mensen weten dat ze een keuze hebben, en daar ook gebruik van maken. Let wel op: uw keuze is in principe definitief, denk dus goed na over uw beslissing.

Wanneer u in aanmerking komt voor een nalatenschap, heeft u drie mogelijkheden.

1. De eerste is de meest voor de hand liggende: u aanvaardt de erfenis zuiver. U krijgt dan de bezittingen én de schulden.
2. De tweede optie is verwerping. U doet volledig afstand van de nalatenschap. Schuldeisers van de overledene kunnen u dan niet meer aanspreken voor openstaande rekeningen. De keerzijde is echter even radicaal: u kunt niets meer opeisen, zelfs geen persoonlijke zaken zoals foto's.
3. De derde weg is de aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving. De notaris stelt een gedetailleerde inventaris op van alle bezittingen én schulden. U bent dan verplicht de schulden te betalen, maar nooit meer dan de waarde van wat u erft. In het slechtste geval krijgt u niets, maar uw eigen vermogen blijft gevrijwaard. Deze optie is aangewezen als u niet zeker weet wat er precies in de nalatenschap zit. Al kan de procedure zeer lang duren, en kunnen de kosten bij een complex vermogen sterk oplopen.

De meest voor de hand liggende reden is financieel: de nalatenschap bevat meer lasten dan lusten, en u wil niet opdraaien voor de tekorten van iemand anders. Denk aan een familielid dat ooit failliet ging, of dat schulden had bij de fiscus. Als er geen zekerheid is over de omvang van de lasten, is de aanvaarding onder boedelbeschrijving vaak de veiligste tussenweg.

Maar er is ook een heel andere reden om te verwerpen: de generatiesprong. Soms erven mensen op een leeftijd waarop ze de middelen zelf niet meer nodig hebben, terwijl hun kinderen er veel meer baat bij zouden hebben. Door de nalatenschap te verwerpen, gaat die automatisch naar de kinderen, zonder dat het vermogen een extra keer aan erfbelasting wordt onderworpen. U vermijdt zo dat op hetzelfde vermogen twee keer erfbelasting wordt betaald: eerst bij uw aanvaarding, later opnieuw bij uw eigen overlijden.

Vroeger moest u naar de rechtbank om een erfenis te verwerpen. Vandaag kan dat uitsluitend via een authentieke akte bij de notaris. Die legt de verklaring vast en schrijft ze in bij het Centraal Erfrechtregister, het officiële bewijs dat u heeft verworpen. Als een schuldeiser later toch nog op uw deur klopt, volstaat het om een kopie van de akte van verwerping voor te leggen.

Is het netto-actief van de nalatenschap kleiner dan 6.093,20 euro, dan is de verwerping gratis. Voor grotere nalatenschappen zijn er wel kosten, maar die kunnen worden beperkt door de verwerping van meerdere erfgenamen samen in één notariële akte op te nemen, in plaats van aparte aktes op te stellen.

In theorie heeft u dertig jaar de tijd om een erfenis te verwerpen. Maar wacht er niet te lang mee. Anders bestaat het risico dat u iets doet dat als een zogenoemde stilzwijgende aanvaarding van de nalatenschap wordt aanzien.

Een huurcontract opzeggen. De auto van de overledene gebruiken. De woning van de overledene leegmaken, al dan niet om de spullen te verkopen. Een bescheiden bedrag van de bankrekening van de overledene overschrijven ... Al deze handelingen kunnen ertoe leiden dat u wordt geacht de erfenis (inclusief de schulden) te hebben aanvaard. Moet u toch praktische zaken regelen, zoals het leegmaken van de kamer in het rusthuis? Laat de meubelen dan tijdelijk in bewaring nemen door een verhuisfirma zonder ze te verkopen of weg te geven. En raadpleeg zo snel mogelijk een notaris, zodat u niet ongewild aansprakelijk wordt voor schulden die u nooit had willen aanvaarden.

Goed om weten: meestal wordt de betaling van de uitvaart niet gezien als een aanvaarding van de erfenis. Maar u doet er voor alle zekerheid goed aan die factuur pas te betalen als u de erfenis heeft verworpen.

Als u een erfenis verwerpt, stapt u volledig uit de erfenisketting. Maar uw kinderen doen dat niet automatisch. Door het principe van plaatsvervulling erven zij dan in uw plaats. Bevat de nalatenschap meer schulden dan bezittingen, dan erven uw kinderen die lasten ook, tenzij zij de erfenis op hun beurt eveneens verwerpen.

Zijn uw kinderen meerderjarig, dan kan alles in één akte worden geregeld. Zijn ze nog minderjarig, dan is er een bijkomende stap vereist: de vrederechter moet oordelen of de verwerping in het belang van het kind is, en een machtiging verlenen.

Een nalatenschap verwerpen of aanvaarden is een beslissing met blijvende gevolgen. Wie verwerpt, kan de beslissing niet terugdraaien. Wie aanvaardt, ook stilzwijgend, blijft gebonden. Neem dus de tijd om een goed beeld te vormen van de situatie, maar wacht ook niet te lang.

¹ Bron: notaris.be