Pluskinderen erven niet automatisch: dit zijn uw opties

België telt steeds meer nieuw samengestelde gezinnen. Ouders hertrouwen of wonen wettelijk of feitelijk samen en bouwen een leven op met de kinderen van hun nieuwe partner. De emotionele band groeit. Alleen: het erfrecht houdt geen rekening met affectie, alleen met juridische verwantschap.

Dat heeft een concreet gevolg: overlijdt u zonder testament, dan gaat uw nalatenschap naar uw wettelijke erfgenamen. Dat zijn uw eigen kinderen, uw echtgeno(o)t(e) of wettelijk samenwonende partner, eventueel uw ouders, of verdere familie in de opgaande, nederdalende of zijlijn. Uw pluskind hoort daar dus niet bij en erft dus wettelijk niets.

Het goede nieuws? Er zijn meerdere manieren om dat recht te trekken, als u dat wenst. Elk met eigen voor- en nadelen, en elk met grenzen die u niet mag overschrijden.

De eenvoudigste manier om uw pluskind iets na te laten, is via een testament. Daarin bepaalt u zelf wie wat erft, binnen de grenzen van de wet.

Die grenzen zijn er omdat uw biologische of geadopteerde kinderen genieten van een zogenaamde wettelijke reserve: samen hebben zij recht op minstens de helft van uw nalatenschap. Over de andere helft beslist u vrij. Heeft u één eigen kind, dan kunt u dus via een goed opgesteld testament een gelijke verdeling bekomen tussen uw kind en uw pluskind. Heeft u meerdere eigen kinderen, dan kunt u nog steeds de helft van uw vermogen nalaten aan uw pluskind.

Uw pluskind kan ook genieten van hetzelfde gunstige tarief in de successierechten als uw eigen kinderen, al zijn er voorwaarden die afhangen van het betreffende gewest. In Vlaanderen geldt dat tarief in rechte lijn wanneer u gehuwd, wettelijk of zelfs feitelijk samenwoont met de ouder van het pluskind (in dat laatste geval is wel minstens één jaar een ononderbroken samenwoning en het voeren van een gemeenschappelijke huishouding vereist). In Brussel gelden dezelfde voorwaarden als in Vlaanderen. Wallonië is het strengst, daar gelden de gunstige tarieven enkel in geval van een huwelijk of wettelijke samenwoning met de ouder van het pluskind.

Let wel: een testament moet juridisch waterdicht zijn. Vage bewoordingen of kleine fouten kunnen achteraf tot betwisting leiden. Een notarieel testament laten opstellen is dan ook sterk aangeraden: de notaris bewaakt de formulering, houdt rekening met uw gezinssituatie en bewaart het document. Een testament kunt u altijd herzien zolang u leeft en bekwaam bent.

Een andere manier van vermogen overdragen aan uw pluskind is een schenking bij leven. U geeft nu al een deel van uw vermogen weg aan uw pluskind. Dat heeft fiscale voordelen: de schenkbelasting ligt over het algemeen veel lager dan de erfbelasting.

In Vlaanderen kan deze schenking genieten van het gunstige tarief in rechte lijn in de schenkbelasting indien u gehuwd, wettelijk of feitelijk samenwoont met de ouder van het pluskind (in dat laatste geval is wel minstens één jaar een ononderbroken samenwoning en een gemeenschappelijke huishouding vereist). In Wallonië zal het tarief in rechte lijn van toepassing zijn indien de schenker met de ouder van het kind gehuwd of wettelijk samenwonend is. In Brussel is er geen gunsttarief voorzien en geldt het hogere tarief voor vreemden.

U kan uiteraard altijd kiezen om een niet-geregistreerde (dus zonder schenkbelasting) onrechtstreekse schenking aan uw pluskind te doen. Wel moet u dan minstens vijf jaar in leven blijven na de schenking. Overlijdt u eerder, dan wordt de schenking alsnog onderworpen aan de erfbelasting. Het risico is een plots overlijden. Indien u ziek zou worden binnen voormelde periode, dan kan de schenking alsnog geregistreerd worden (mits betaling van de schenkbelasting).

Een ander voordeel van een schenking: u ziet wat er met uw gift gebeurt. U kunt meemaken dat uw pluskind een woning koopt, studies financiert of een bedrijf opstart met het bedrag dat u schonk. Maar wees u ook bewust van de keerzijde: een schenking is in principe onherroepelijk. Denk dus goed na over wat u wegschenkt en of u zelf nog comfortabel kunt leven met wat overblijft. Hou ook in het achterhoofd dat uw relatie met het pluskind in de toekomst kan evolueren, ook als de band vandaag hecht is.

Beschouwt u uw pluskind als uw eigen kind en wilt u dat ook juridisch verankeren? Dan is adoptie de meest verregaande maar ook de meest sluitende oplossing. Bij adoptie ontstaat er een echte juridische ouder-kindrelatie. Uw pluskind wordt automatisch uw wettelijke erfgenaam, met dezelfde rechten als een biologisch kind.

Er zijn twee vormen. Volle adoptie is alleen mogelijk voor minderjarigen en verbreekt de banden met de biologische familie volledig. In de context van nieuw samengestelde gezinnen is dat zelden wenselijk of haalbaar: de andere biologische ouder moet immers instemmen, wat in de praktijk bijna nooit het geval is tenzij hij of zij is overleden of volledig afwezig is.

Gewone adoptie is realistischer. Ze is mogelijk voor zowel minderjarige als meerderjarige pluskinderen. Bij een gewone adoptie behoudt het kind zijn banden met zijn biologische familie én wordt het tegelijk uw wettelijke erfgenaam. De dubbele erfaanspraak blijft behouden, al erft het geadopteerde kind niet van de verdere familie van de adoptieouder (zoals grootouders of broers en zussen).

De adoptie moet worden goedgekeurd door een familierechter, die beoordeelt of ze gegrond en in het belang van het kind is. Hou er rekening mee dat adoptie zo goed als onomkeerbaar is: ook als uw relatie met uw partner eindigt, blijft u juridisch de adoptieouder van het pluskind.

Vermogensplanning in een nieuw samengesteld gezin is complex. Er zijn geen standaardoplossingen, want elk gezin heeft zijn eigen samenstelling en dynamiek, zijn eigen verhoudingen en zijn eigen wensen.

Begin er best op tijd aan. Hoe vroeger u nadenkt over uw nalatenschap, hoe meer opties u heeft, en hoe groter de kans dat u conflicten tussen uw nabestaanden voorkomt. Want de emotionele schade van een slecht geregelde nalatenschap is moeilijker te herstellen dan de financiële.