Erven in twee stappen? Zo werkt het restlegaat

Een restlegaat is een clausule in een testament waarbij u twee opeenvolgende begunstigden aanduidt. De eerste begunstigde ontvangt bij uw overlijden de (doorgaans) volle eigendom van de (on)roerende goederen die u toewees. Wat er van deze goederen overblijft op het moment dat de eerste begunstigde zelf overlijdt, gaat automatisch naar de tweede begunstigde.

U kunt een restlegaat zo breed of specifiek maken als u wilt. Zo kunt u het toepassen op uw hele nalatenschap of op een deel ervan (bijvoorbeeld enkel op uw huis of een effectenportefeuille).

Een restlegaat kan om verschillende redenen nuttig zijn in uw vermogensplanning. Enkele veelvoorkomende situaties:

• Partner beschermen én kinderen betrekken
  U wilt uw partner optimaal beschermen na uw overlijden, maar toch ook verzekeren dat de kinderen nog iets van het overgebleven vermogen ontvangen. Met een restlegaat kan uw partner eerst van de toegewezen erfgoederen genieten, terwijl de kinderen het resterende deel verkrijgen wanneer uw partner overlijdt.
• Geen eigen kinderen, wel twee erfgenamen op het oog
  Als u zelf geen kinderen hebt, maar u wil uw vermogen verdelen tussen bijvoorbeeld een goede vriend(in) als eerste erfgenaam en daarna een petekind of nicht/neef als tweede erfgenaam, dan biedt een restlegaat die mogelijkheid.
• Kind zonder nakomelingen
  Een restlegaat kan ook een oplossing zijn wanneer één van uw kinderen zelf geen kinderen heeft. U kunt bepalen dat het deel van dat kind, na zijn of haar overlijden, zeker terugvloeit naar uw andere kinderen. Zo blijft het vermogen binnen de familie.

Naast deze situaties zijn er nog andere combinaties denkbaar, zoals een restlegaat ten gunste van een goed doel na uw familieleden.

Overweegt u een restlegaat? Dan is het belangrijk om het goed te regelen zodat u er maximaal voordeel uit haalt – voor uzelf én uw erfgenamen.

• Laat uw testament opstellen met professionele hulp. Een restlegaat vereist een sluitende testamentaire clausule. Schakel daarom een notaris of specialist in om uw testament correct op te stellen. Die kan u adviseren over de juiste formulering en wettelijke grenzen.
• Communiceer uw plannen aan de betrokkenen. Transparantie kan latere conflicten voorkomen. Licht uw eerste en tweede begunstigde (en eventuele andere erfgenamen) op voorhand in over uw plannen. Zo komen de afspraken niet als verrassing na uw overlijden en is de kans kleiner dat er misverstanden ontstaan.
• Behoud overzicht met een inventaris. Zorg ervoor dat er een duidelijke scheiding is tussen het geërfde vermogen en het eigen vermogen van de eerste erfgenaam. Een praktische tip is om bij het eerste overlijden een aparte bankrekening te openen voor alle roerende goederen (geld, beleggingen) die onder het restlegaat vallen. Laat eventueel via de notaris bij het eerste overlijden een inventaris opmaken van alle geërfde bezittingen. Op die manier is voor iedereen duidelijk welk deel van het vermogen onder het restlegaat valt en hoeveel er bij het overlijden van de eerste begunstigde moet overgaan naar de tweede.
• In het verlengde hiervan vergt een restlegaat de nodige administratieve discipline van de eerste begunstigde, vooral wanneer het om geld, beleggingen of andere roerende goederen gaat. Het onderscheid tussen wat oorspronkelijk geërfd werd en wat de eerste erfgenaam zelf heeft toegevoegd of verbruikt, moet duidelijk blijven. De eerste begunstigde doet er ook goed aan om alle rekeninguittreksels en bewijsstukken vanaf dag één bij te houden.
• Omdat de eerste begunstigde de geërfde goederen in principe in volle eigendom krijgt, is hij of zij vrij om alles te besteden, verkopen of herbeleggen naar eigen goeddunken. Er is geen bewaarplicht om het vermogen intact te houden voor de tweede erfgenaam. U kunt dit risico beperken door in uw testament bepaalde restricties op te leggen. Dat kan bijvoorbeeld met een verbod om schenkingen te doen uit het geërfde vermogen. U kunt ook zaakvervanging in uw testament voorzien. Dat zorgt ervoor dat het restlegaat van toepassing is op goederen die in de plaats komen van de oorspronkelijke erfenis. Overleg met uw notaris of estate planner welke voorwaarden nuttig en juridisch toelaatbaar zijn.
• Respecteer de rechten van uw wettelijke erfgenamen. In België hebben kinderen en uw langstlevende echtgenoot recht op een reservatair erfdeel – een minimaal deel van uw nalatenschap waarop ze steeds aanspraak kunnen maken. U kunt uw kinderen dus niet dwingen om te wachten op hun erfdeel tot na het overlijden van uw partner, als dat hun reserve zou aantasten.
• Hoewel een restlegaat fiscale voordelen kan bieden voor de tweede begunstigde, blijft het zo dat er twee keer successierechten betaald zullen moeten worden: eerst door erfgenaam nummer één, later door erfgenaam nummer twee op wat er rest. Voor uw situatie kunnen er andere en betere technieken bestaan. Laat u daarom altijd begeleiden door een expert om na te gaan of een restlegaat in uw specifieke situatie aangewezen is, of dat er alternatieven zijn die beter passen. Bespreek uw plannen zeker met uw notaris of estate planner. Zo kunt u de verschillende pistes objectief afwegen en de hulp op de meest passende manier vormgeven.