Regel vandaag ook uw digitale nalatenschap

In België bestaat er geen specifieke wet over de digitale nalatenschap. We vallen dus terug op het gewone erfrecht: uw vermogen gaat bij uw overlijden automatisch over op uw erfgenamen. Er is echter een belangrijk verschil tussen uw toestellen en de bestanden die erop staan. Uw smartphone, laptop of externe harde schijf krijgt uw familie probleemloos in handen; dat zijn tastbare spullen, net zoals de fotoalbums van vroeger. Maar voor de inhoud, zoals uw digitale foto's, video's of documenten, ligt dat soms wat moeilijker. Hoewel die bestanden in principe bij uw erfenis horen, kan uw familie in de praktijk soms voor een gesloten digitale deur staan.

Daarnaast is veel van wat wij als 'ons digitaal bezit' beschouwen, dat juridisch niet. Wie muziek streamt of e-books en films 'koopt' via een onlineplatform, koopt in werkelijkheid geen eigendom maar een persoonlijk gebruiksrecht. De algemene voorwaarden van streaming- en gamingdiensten zijn daarover vrijwel altijd duidelijk: het recht is persoonlijk, niet overdraagbaar, en dooft uit bij overlijden. Uw digitale filmcollectie of gamebibliotheek - hoeveel u er ook voor betaalde - kan dus niet worden doorgegeven aan uw kinderen. Wie diezelfde films op dvd bezit, kan ze wél gewoon nalaten. Het is een opmerkelijk verschil waar weinig mensen bij stilstaan.

Voor sociale media en e-mailaccounts hangt veel af van de voorwaarden van de dienstverlener. In een toonaangevende Duitse rechtzaak, waarin ouders toegang eisten tot het Facebook-account van hun overleden dochter, wordt in een duidelijke richting gewezen: berichten en digitale inhoud zijn vergelijkbaar met brieven en dagboeken, en de ‘gebruiksovereenkomst’ gaat dus in principe over op de erfgenamen, die een passief leesrecht krijgen. Maar wie in de praktijk toegang wil, botst vaak op lange procedures. Anticiperen is dus beter dan procederen.

Het goede nieuws: bij verschillende grote spelers kunt u vandaag al vastleggen wat er met uw account moet gebeuren.

Bij Facebook en Instagram kunt u een contactpersoon aanduiden die uw profiel na uw overlijden beheert als herdenkingspagina. Dat is een digitale plek waar vrienden en familie herinneringen kunnen delen. U kunt ook op voorhand aangeven dat uw account bij overlijden gewoon verwijderd moet worden.

Google biedt een 'manager voor inactieve accounts': u duidt tot tien personen aan die (delen van) uw gegevens (Gmail, Google Foto's, Drive) kunnen downloaden nadat uw account een bepaalde periode inactief is geweest.

Apple werkt met een 'erfeniscontact'. Die vertrouwenspersoon krijgt na uw overlijden, met een speciale toegangssleutel en een overlijdensakte, toegang tot uw foto's, berichten, notities en bestanden. Let wel: aangekochte films, muziek en abonnementen vallen daarbuiten. Bij andere dienstverleners, waaronder Microsoft, bestaat zo'n regeling voor België vooralsnog niet. Nabestaanden zijn dan aangewezen op omslachtige procedures, als er al een oplossing is.

Neem dus een kwartiertje de tijd om deze instellingen te activeren bij de diensten die ze aanbieden. Het is de eenvoudigste vorm van digitale successieplanning die er bestaat.

Kunt u uw digitale nalatenschap regelen via uw testament? Zeker, en voor wie duidelijke wensen heeft, is dat zelfs aan te raden. U kunt erin vastleggen wat er met uw accounts en gegevens moet gebeuren: welke profielen verwijderd moeten worden, welke foto's naar wie moeten gaan, wie uw digitale zaken afhandelt.

Maar één ding doet u beter niet: uw wachtwoorden in het testament zelf opnemen. Wachtwoorden veranderen voortdurend en er komen geregeld accounts bij, en elke wijziging zou dan een aanpassing van uw testament vergen. Bovendien wilt u niet dat die gevoelige informatie in verkeerde handen valt.

De praktische oplossing is een digitale kluis. In uw testament verwijst u dan simpelweg naar het bestaan van zo’n kluis. Zo combineert u discretie tijdens uw leven met duidelijkheid na uw overlijden.

Cliënten van Deutsche Bank met toegang tot Estate Planning Services, kunnen dit digitale platform gebruiken om hun overzicht in te bewaren én bepalen zelf wie toegang krijgt. De Federatie van het Notariaat ontwikkelde met 'Izimi' ook een digitale kluis waarin u een actueel overzicht van uw accounts en andere belangrijke documenten veilig kunt bewaren.

Wie een complexere digitale nalatenschap heeft, kan daarnaast een testamentuitvoerder aanstellen: een vertrouwenspersoon die erop toeziet dat uw digitale wensen effectief worden uitgevoerd; van het sluiten van accounts tot het bezorgen van fotoarchieven aan de juiste personen. Geef die persoon in uw testament voldoende ruime bevoegdheden (o.a. het verlenen van het bezitsrecht over de roerende nalatenschap), anders staat hij of zij juridisch zwak.

Eén categorie digitale activa verdient bijzondere aandacht: cryptomunten. Hoe uw erfgenamen hiermee moeten omgaan na uw overlijden, hangt af van de manier waarop u ze bewaart.

Bewaart u uw crypto op een eigen harde schijf of op een fysieke USB-drager, dan is er geen centrale instelling waar uw erfgenamen kunnen aankloppen. De eigendom is onlosmakelijk verbonden met de zogenaamde private sleutel, een soort supergeheime code. Wie die sleutel heeft, heeft de munten. Wie ze niet heeft, staat voorgoed buitenspel.

De fiscale realiteit blijft intussen wel dezelfde: alle cryptoactiva behoren tot de nalatenschap en moeten worden aangegeven. Als de private sleutel van een eigen wallet onvindbaar is, wordt geadviseerd om proactief in overleg te treden met de belastingdienst en de cryptomunten 'pro memorie' (voor herinnering, zonder directe waarde) aan te geven. Mocht de sleutel later alsnog worden gevonden, dan kan een bijkomende aangifte worden ingediend.

Zorg er dus voor dat minstens één vertrouwenspersoon weet dát u crypto bezit, en hoe de toegangsgegevens na uw overlijden teruggevonden kunnen worden, bijvoorbeeld via instructies in een fysieke kluis of een digitale kluis. Vermeld de private sleutel nooit rechtstreeks in uw testament om het risico op diefstal of misbruik te vermijden.

Een goede planning van uw digitale nalatenschap hoeft niet ingewikkeld te zijn. Ze rust op drie eenvoudige pijlers.

1. Maak eerst een inventaris: welke accounts heeft u allemaal? Denk aan e-mail, sociale media, cloudopslag, streamingdiensten, webshops, crypto en online gaming. De lijst is vaak langer dan u denkt.
2. Bepaal vervolgens uw wensen: wat moet er met elk account gebeuren? Verwijderen, omzetten in een herdenkingspagina, of overdragen? Welke foto's en documenten moeten bewaard blijven, en voor wie?
3. Zoek tot slot een praktische oplossing om die wensen uitvoerbaar te maken: activeer de nalatenschapsfuncties van de grote platformen, bewaar een actueel overzicht in een digitale kluis, en leg uw wensen vast in een testament, eventueel met een testamentuitvoerder.

Uw digitale leven verdwijnt niet vanzelf bij uw overlijden. Zonder regeling blijven accounts eindeloos bestaan en staan uw nabestaanden voor gesloten digitale deuren, net op een moment dat ze wel wat anders aan hun hoofd hebben. Met een paar gerichte stappen vandaag bespaart u hen die zoektocht, en houdt u zelf de regie over wat er met uw digitale sporen gebeurt.

¹ Bron: notaris.be/over-de-notaris/reglementen-en-wetgeving