Spanningen Groenland: VS kondigen nieuwe tarieven aan voor Europese landen

Op zaterdag kondigde de Amerikaanse president Trump op sociale media aan dat de Verenigde Staten vanaf 1 februari een heffing van 10% zouden invoeren voor acht Europese landen (Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Nederland, Noorwegen, Zweden, Finland en Denemarken), door de tegenstand tegen de Amerikaanse bedoelingen voor Groenland. De heffing zal op 1 juni stijgen tot 25% en blijft van kracht “totdat een akkoord wordt bereikt voor de volledige en totale aankoop van Groenland”.

Na de aankondiging kwamen EU diplomaten op zondag bijeen om de heractivering te evalueren van een tarievenpakket van 93 miljard euro gericht op Amerikaanse goederen, mocht de VS effectief doorzetten. Dit pakket werd vorig jaar opgesteld als reactie op wederkerige Amerikaanse tarieven, maar werd opgeschort na het handelsakkoord dat in juli vorig jaar (in Schotland) tussen de VS en de EU werd bereikt. Verschillende groepen binnen het Europees Parlement hebben nu aangekondigd dat zij de geplande stemming over de goedkeuring van 0% EU heffingen op bepaalde Amerikaanse industriële producten - die deel uitmaakten van het handelsakkoord tussen de VS en de EU van vorig jaar – willen uitstellen.

Anti-dwanginstrument: de Europese reactie op nieuwe tarieven

In het weekend riep de Franse president Emannuel Macron de Andere EU27 leiders op om het anti dwanginstrument (Anti-Coercion Instrument - ACI) van de EU in te zetten als reactie op de nieuwe Amerikaanse tarieven.

Het ACI, dat eind 2023 in werking trad, is het meest uitgebreide instrument van de EU om economische dwang door derde landen af te schrikken en tegen te gaan. Door de breedte en politieke kracht van de mogelijke tegenmaatregelen, wordt het algemeen omschreven als de nieuwe ‘handelsbazooka’ van de EU. Het ACI staat maatregelen toe met betrekking tot:

• Handel: Extra douanerechten, invoer of uitvoerbeperkingen, kwantitatieve limieten en beperkingen op goederen en diensten (inclusief digitale diensten en intellectuele eigendomsrechten).
• Investeringen: Beperkingen op buitenlandse directe investeringen in de EU en verstrenging van controle-, goedkeurings- of vergunningsregelingen.
• De financiële sector: Beperkingen in bank en verzekeringsactiviteiten en toegang tot EU kapitaalmarkten.
• Overheidsopdrachten en markttoegang: Opschorting of beperking van toegang tot EU overheidsopdrachten en intrekking van licenties of vergunningen voor bedrijven uit het dwingende land.

De drempel voor ACI activering ligt hoog. Het zou waarschijnlijk maanden duren om in te voeren, aangezien de formele en juridische procedures moeten worden gevolgd, inclusief een nieuwe onderhandelingsronde tussen de EU en de VS, evenals het bereiken van een gekwalificeerde meerderheid in de Europese Raad.

Strategische hefbomen naast de handel

Afgezien van handelsgerelateerde maatregelen zou de EU op middellange termijn kunnen reageren op Amerikaanse dreigingen door gebruik te maken van strategische hefbomen, zoals:

• Versterking van defensiecapaciteiten: Om meer geopolitiek gewicht te krijgen en haar afhankelijkheid van de VS te verminderen, zou de EU haar militaire capaciteiten verder kunnen vergroten. Extra uitgaven zouden kunnen worden gefinancierd via Eurobonds, gezien de krappe overheidsfinanciën in veel EU landen.
• Versterking van de interne EU-markt: De EU functioneert nog steeds niet als een echte interne markt, met aanzienlijke handelsbarrières binnen het blok. Volgens schattingen van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) zijn deze barrières gelijk aan een gemiddelde heffing van ongeveer 44% op verhandelde goederen en 110% op diensten.
• Meer EU integratie: Naast een betere interne markt zou de EU haar beleid verder kunnen harmoniseren, bijvoorbeeld via een betere integratie van kapitaalmarkten en de creatie van een echt grenzeloze markt voor onderzoek, technologie en digitale diensten.
• Vanuit monetair perspectief beschikt de ECB over de nodige instrumenten om de transmissie van het beoogde beleid te waarborgen en om eventuele negatieve gevolgen van verslechterende financiële omstandigheden te beperken.

Politieke tegenstand binnen de VS

In de VS stuiten de plannen van de regering om heffingen op te leggen vanwege Groenland op tegenstand in het Congres, zowel van Democraten als Republikeinen. De Democraten stellen een wetgeving voor om de maatregel te blokkeren, en congresleden van beide partijen waarschuwen dat het viseren van bondgenoten de NAVO zou verzwakken en Rusland en China zou bevoordelen. Politici aan beide kanten van het politieke spectrum vrezen ook dat heffingen tot prijsstijgingen zouden leiden. De publieke steun is evenmin hoog: volgens een Reuters/Ipsos peiling is slechts 4% van de Amerikanen voorstander van militair optreden in Groenland (met slechts 8% van de Republikeinse kiezers), terwijl 17% wel de aankoop van Groenland steunt. Ondertussen verzet twee derde zich tegen een confrontatie met NAVO bondgenoten.

De markten begonnen de week voorzichtig. Aandelenindices kenden wijdverspreide dalingen in zowel Azië als Europa, terwijl ook Amerikaanse futures daalden omdat de Amerikaanse aandelenmarkten gesloten zijn voor Martin Luther King, Jr. Day. Ondertussen noteerden veilige haven activa zoals goud en zilver winsten. Op de valutamarkt steeg de EUR tegenover de USD ondanks een lichte daling van de Bund rente.

De aankondiging van nieuwe heffingen verplaatst de Groenland situatie naar een economisch strijdperk, naast de militaire en diplomatieke arena. Op korte termijn is de meest waarschijnlijke manier waarop de spanningen rond Groenland zowel de Amerikaanse als de eurozone economieën kunnen beïnvloeden een mogelijke verkrapping van de financiële voorwaarden. Dit komt doordat stijgende risicopremies en obligatiespreads de beschikbaarheid van krediet doorgaans verminderen. Voor een significante verkrapping van de financiële voorwaarden vanwege Groenland zou echter een versterkende factor nodig zijn, zoals een energieschok, een schok voor de stabiliteit van het financiële systeem of een grote verstoring van de toeleveringsketens. Anders zou de impact op de financiële voorwaarden beperkt moeten blijven.

Economische gevolgen van invoertarieven: EU & VS

Vanuit economisch perspectief verminderen de heffingen het welzijn aan beide kanten van de Atlantische Oceaan. Terwijl zij Europa op een structurele en geconcentreerde manier zullen treffen in specifieke sectoren, worden de kosten in de VS breder gedragen door consumenten, ook al worden invoerheffingen formeel betaald door Amerikaanse importeurs. Empirische studies — vooral die van Mary Amiti, Stephen J. Redding en David E. Weinstein — tonen aan dat heffingen grotendeels worden doorgegeven in de vorm van hogere invoer en consumentenprijzen. Dit treft vooral Amerikaanse consumenten en heeft inflatoire effecten.

Daarnaast hebben deze maatregelen een negatieve impact op de Europese economie. Hogere prijzen verminderen de vraag in de VS naar Europese goederen, wat leidt tot verlies aan verkoop en marktaandeel. Daarbovenop komen investeringsbeperkingen en verschuivingen in de toeleveringsketen als gevolg van onzekerheid rond het handelsbeleid.

Juridische onzekerheid rond de heffingen

Een andere factor die de onzekerheid voor beleggers vergroot, is de aanstaande beslissing van het Amerikaanse Hooggerechtshof over de wettigheid van de invoertarieven op basis van de International Emergency Economic Powers Act (IEEPA). Deze wetgeving vormt de basis voor ongeveer de helft van de door president Trump opgelegde heffingen. De rechtbank zou hierover morgen al uitspraak kunnen doen. Als het Hooggerechtshof het opleggen van heffingen op basis van de IEEPA onwettig verklaart, is het onduidelijk welke juridische basis Donald Trump zal gebruiken voor Groenland. Artikel 122 van de Trade Act van 1974 staat toe dat heffingen tot 15% worden opgelegd voor maximaal 150 dagen met vrijwel onmiddellijke ingang. Verdere opties worden geboden door artikelen 232 (sectorale heffingen om redenen van nationale veiligheid) en 301 (in het geval van ‘oneerlijke handelspraktijken’).

Vanuit marktperspectief weerspiegelen de huidige reacties vooral de verhoogde onzekerheden rond geopolitiek en het handelsbeleid. Na een positief begin van het jaar, waarbij veel aandelenindices recordhoogten bereikten, zouden marktdeelnemers nu winst kunnen nemen in het licht van een voorzichtiger houding. Verschillende indicatoren hebben recent een breed optimisme onder professionele beleggers laten zien. Deze eenzijdige houding zou de terugval kunnen verergeren. In dit opzicht zijn de komende dagen waarschijnlijk grotere schommelingen op de kapitaalmarkten te verwachten, maar het is nuttig het fundamentele klimaat in gedachten te houden. Als nieuwe heffingen worden ingevoerd, ceteris paribus, zouden hun directe effecten beheersbaar moeten blijven.

Verschillende sectoren anders beïnvloed

Voorlopig verwachten we niet dat Europese bedrijven sterk zullen worden getroffen door heffingen op Amerikaanse invoer. Schattingen suggereren dat deze slechts 2–3% van de omzet uitmaken. De specifieke effecten zullen echter sterk verschillen van bedrijf tot bedrijf. Veel Europese ondernemingen hebben ofwel productielocaties in de VS of beschikken over voldoende prijszettingsmacht om de kosten van heffingen door te rekenen aan hun klanten, waardoor zij hun winstmarges kunnen handhaven.

Analyse van omzetblootstellingen toont dat de sectoren medtech, luxegoederen en automobiel het zwaarst zouden worden getroffen. Meer dan 10% van hun omzet zou door de heffingen worden beïnvloed. Daarom presteren zij vandaag ook minder goed. Over het geheel genomen lijken de directe tegenwinden echter beheersbaar. Een verhoging van de heffingen met 10% zou de winstgroei voor MSCI Europe slechts met naar schatting één procentpunt verminderen. Analisten verwachten momenteel een winstgroei van 11% voor 2026.

Voor Amerikaanse bedrijven zou de impact kleiner moeten zijn. Hier zal het resultatenseizoen van Q4 2025 waardevolle inzichten bieden. Wij verwachten dat de winstcijfers opnieuw de prognoses zullen overtreffen.

In ons basisscenario, dat ervan uitgaat dat de spanningen rond Groenland kunnen worden opgelost, verwachten we dat marktreacties eerder van korte duur zullen zijn, aangezien politieke schokken zelden een blijvende impact hebben op financiële markten, vooral wanneer de reële economische gevolgen beperkt blijven. In de afgelopen jaren hebben aandelenmarkten een opmerkelijke rationaliteit getoond en werden ze sterk gestuurd door het fundamentele klimaat. De vooruitzichten blijven solide in ons basisscenario: de economische groei zal waarschijnlijk robuust blijven, de inflatie wordt verwacht te dalen en het monetaire beleidskader verbetert in veel landen.

Desalniettemin, als de spanningen rond Groenland niet kunnen worden opgelost, zou dit een neerwaarts risico vormen voor onze basisverwachting. Zoals uiteengezet in onze jaarlijkse vooruitzichten geloven we dat 2026 gekenmerkt zal worden door “kansen en risico’s”, wat zowel een hogere marktvolatiliteit als kansen zal meebrengen. De recente ontwikkelingen bevestigen deze visie. De situatie moet zorgvuldig worden opgevolgd en actief worden beheerd.

Is uw portefeuille nog aangepast aan de economische realiteit?

Beleggingsproducten zijn onderhevig aan risico’s. Ze kunnen zowel omhoog als omlaag evolueren en de kans bestaat dat de belegger het bedrag van zijn belegging niet recupereert. Elke beleggingsbeslissing moet in overeenstemming zijn met uw Financial ID (beleggersprofiel). Meer info op deutschebank.be/financialid.

Prognoses zijn gebaseerd op veronderstellingen, schattingen, meningen en hypothetische modellen of analyses die onjuist kunnen blijken. Alleen ter illustratie. Dit artikel en de informatie die het bevat vormen geen beleggingsadvies.

Rendementen uit het verleden zijn geen betrouwbare indicator voor toekomstige rendementen.