Téléphone

Deutsche Bank

De regelgeving evolueert razendsnel en daarom vinden we het belangrijk om deze informatie met u te delen.

Ontdek de auteurs van dit artikel:
Levi (33) haalde de diploma’s Masterclass Estate and Personal Financial Planning en een Executive Master in Wealth and Estate Management. Hij heeft meer dan 10 jaar ervaring in fiscaliteit en vermogensplanning en focust zich bij Deutsche Bank vooral op de civielrechtelijke en fiscale aspecten van een familiale vermogensplanning. Buiten de bank is Levi ook docent aan de Antwerp Management School. In zijn vrije tijd houdt hij van lopen en lezen.
Jonas (30), een gedreven sporter en actieve reiziger, heeft een Professionele Bachelor na Bachelor in Toegepaste Fiscaliteit en een Executive Master in Wealth and Estate Management. Met deze diploma’s op zak heeft hij vandaag al 8 jaar ervaring in fiscaliteit en vermogensplanning, met – net als Levi – een focus op de civielrechtelijke en fiscale aangelegenheden.


In dit zesde artikel van “De gids voor uw vermogen” gaan we dieper in op de voordelen van een zorgvolmacht en de mogelijkheden die dit biedt op het vlak van vermogensplanning.

Een concreet geval: Marc en Marie willen elkaar beschermen

Marc en Marie hebben al een aantal stappen ondernomen om een vermogensplanning op maat te organiseren. Ze hebben hun huwelijkscontract aangepast. Daarnaast hebben ze elk een notarieel testament laten opmaken en een onroerend goed geschonken aan hun twee kinderen.

Het organiseren van hun eigen vermogensplanning stelt Marc en Marie enigszins gerust en geeft hen ook gemoedsrust. De langstlevende van hen kan door deze planning genieten van een betere bescherming en ook het fiscale prijskaartje bij overlijden is gemilderd.

Toch zijn Marc en Marie nog niet helemaal gerust. Ze beseffen dat we tijdens ons leven allemaal geconfronteerd kunnen worden met een periode van wils- of handelingsonbekwaamheid en dit doet hen verder nadenken. Wat gebeurt er met hun vermogen indien één van hen onbekwaam zou worden, bijvoorbeeld wanneer één van hen tijdelijk in een coma belandt na een ongeval of wanneer hij of zij lijdt aan dementie, alzheimer of een andere geestesziekte? Ze vragen zich ook af of zij hiervoor zelf de nodige voorzorgsmaatregelen kunnen treffen. Mark en Marie willen elkaar beschermen en hun opgebouwde vermogen in stand houden voor hun erfgenamen.

Wat gebeurt er als ze niets doen en één van hen wilsonbekwaam zou worden?

We spreken van een toestand van ‘wilsonbekwaamheid’ wanneer we onze vermogensrechtelijke belangen niet meer zelf kunnen waarnemen. Omdat een wilsonbekwame persoon zelf geen handelingen meer kan stellen, bepaalt de wet dat deze persoon dat ook niet meer mag doen. Met andere woorden, uit een toestand van ‘wilsonbekwaamheid’ volgt dus een juridische ‘handelingsonbekwaamheid’.

We spreken van een toestand van ‘wilsonbekwaamheid’ wanneer we onze vermogensrechtelijke belangen niet meer zelf kunnen waarnemen.

Toegepast in de praktijk wil dit zeggen dat je wilsbekwaam moet zijn om bijvoorbeeld te kunnen schenken, een woning te verkopen, bepaalde goederen aan te kopen of bepaalde contracten aan te gaan of te wijzigen. Indien Mark en/of Marie wilsonbekwaam zouden worden, dan kunnen/mogen zij deze rechtshandelingen zelf niet meer uitvoeren. Hieruit volgt dat bij een eventuele wilsonbekwaamheid van één van hen hun vermogen geblokkeerd kan raken.

In geval van wilsonbekwaamheid zal de vrederechter het vermogen onder bewind plaatsen en een bewindvoerder aanstellen. De bewindvoerder zal het vermogen beheren onder toezicht van de rechter. De mogelijkheden tot vermogensplanning onder het systeem van gerechtelijke bescherming zijn eerder beperkt.

Een voorbeeld: Marc en Marie willen hun gezinswoning in de nabije toekomst verkopen en samen een appartement kopen dat meer aansluit bij hun huidige wensen. Mocht er voor de verkoop van de woning één van hen wilsonbekwaam worden, dan kan de andere echtgenoot de gezinswoning niet alleen verkopen en is een tussenkomst van de bewindvoerder en de goedkeuring van de vrederechter verplicht.

In principe zal de woning verkocht worden via een openbare verkoop en dus niet via een gewone verkoop uit de hand. Hier kan wel afgeweken van worden indien men kan motiveren waarom de verkoop in het belang is van de onbekwame en waarom een verkoop uit de hand meer aangewezen is dan de openbare verkoop. In elk geval moet een schattingsverslag van een onafhankelijk schatter voorgelegd worden.

Wat is een zorgvolmacht en kan die hier soelaas brengen?

Een zorgvolmacht is een overeenkomst, meer specifiek een lastgeving, waarbij u (de lastgever) aan één of meerdere personen (de lasthebbers) de volmacht geeft om uw vermogen te beheren wanneer u dat zelf niet meer kunt of wenst te doen. Een belangrijke voorwaarde voor de geldigheid van een zorgvolmacht is dat u op het moment dat de zorgvolmacht wordt opgemaakt wils- en handelingsbekwaam bent, met andere woorden dat u nog perfect geestelijk gezond bent.

De specifieke doelstelling van de zorgvolmacht is om een ‘buitengerechtelijke bescherming’ te organiseren voor het geval de lastgever op een dag wilsonbekwaam wordt. Dit wil zeggen dat u, door gebruik te maken van de zorgvolmacht, ervoor kunt zorgen dat de tussenkomst van de vrederechter in principe niet nodig is bij een eventuele wilsonbekwaamheid. Bovendien kunt u als lastgever vrij kiezen wie u als lasthebber wil aanduiden. Aangezien de zorgvolmacht een contract is, is het wel belangrijk dat de aangeduide lasthebber de lastgeving accepteert.

U kunt als lastgever vrij kiezen wie u als lasthebber wil aanduiden.

De zorgvolmacht geeft u de mogelijkheid om specifieke richtlijnen te geven aan de lasthebber. Hierdoor kunt u ervoor zorgen dat uw vermogen ook bij onbekwaamheid zal worden beheerd zoals u het zelf zou doen. De richtlijnen hebben in eerste instantie betrekking op de vermogensrechtelijke belangen van een persoon. Zo kunt u bijvoorbeeld bepalen dat uw gezinswoning in geen geval verkocht mag worden voor een bepaalde leeftijd, of dat schenkingen enkel aan uw gemeenschappelijke kinderen gedaan mogen worden. Voor ondernemers kan het zelfs nuttig zijn om in de zorgvolmacht instructies op te nemen over wat er met hun onderneming moet gebeuren.

Voor ondernemers kan het nuttig zijn om in de zorgvolmacht instructies op te nemen over wat er met hun onderneming moet gebeuren.

Naast de vermogensrechtelijke belangen kunnen er echter ook persoonlijke zorgbeslissingen worden geregeld in een zorgvolmacht. Zo kunt u de lasthebber de mogelijkheid bieden om een huisvestingsovereenkomst af te sluiten met een door u gekozen zorginstelling. Daarnaast kan er bijvoorbeeld ook worden voorzien dat de lasthebber de toestemming heeft om de woonplaats van de lastgever aan te passen om hem of haar de nodige zorgen te kunnen bieden.

Wie u aanduidt als lasthebber is dus een zeer belangrijke beslissing, want de vrederechter controleert niet systematisch het gedrag van de door u aangestelde lasthebber. Dit is tegelijkertijd de sterkte en de zwakte van de zorgvolmacht. U kunt wanbeheer vermijden door in de zorgvolmacht zeer specifieke richtlijnen op te nemen voor uw lasthebber. Ook kiest u best een vertrouwenspersoon die uw belangen zal behartigen en uw lasthebber zal controleren nadat u zelf wilsonbekwaam bent geworden.

De lasthebber krijgt geen vrijgeleide. Hij of zij moet steeds de belangen van de lastgever behartigen.

De lasthebber krijgt echter geen vrijgeleide. Hij of zij moet steeds de belangen van de lastgever behartigen. Als zou blijken dat de lasthebber het mandaat dat hij van de lastgever kreeg niet respecteert, dan kan elke belanghebbende de vrederechter verzoeken een beslissing te nemen over de uitvoering van de zorgvolmacht via de zogenaamde alarmbelprocedure. De vrederechter zou in dat geval de zorgvolmacht eventueel kunnen kantelen richting een gerechtelijke bescherming en een (externe) bewindvoerder aanstellen.

Maar hoe stelt u zo’n zorgvolmacht op?

De wet legt geen vormvereisten op voor de zorgvolmacht, maar er zijn wel enkele voorwaarden aan verbonden. Eén van de wettelijke voorwaarden is de registratieverplichting. Daarom zal de zorgvolmacht enkel geldig tot stand kunnen komen door een schriftelijke verklaring. Een mondelinge zorgvolmacht zal dus nooit erkend worden als een geldige buitengerechtelijke beschermingsmaatregel.

U kunt werken met een onderhandse akte, al raden we in het kader van een familiale vermogensplanning aan om bij de notaris langs te gaan (de notariële lastgeving). Een notariële lastgeving is sowieso noodzakelijk indien de zorgvolmacht betrekking heeft op handelingen die de tussenkomst van een notaris vereisen, zoals bijvoorbeeld de verkoop van een woning, een notariële schenking of een wijziging aan een huwelijkscontract. De notaris zal uw akte laten registreren bij het Centraal Register voor Lastgevingsovereenkomsten (CRL). Enkel indien de zorgvolmacht werd geregistreerd bij het CRL, vóór u wilsonbekwaam bent geworden, zal ze geldig zijn wanneer u effectief wilsonbekwaam bent geworden. Is er geen voorafgaande registratie, dan eindigt de zorgvolmacht wanneer u wilsonbekwaam wordt – wat in de meeste gevallen het opzet van de zorgvolmacht tenietdoet.

Begin van de zorgvolmacht

U kunt als lastgever zelf kiezen wanneer de zorgvolmacht in werking treedt. De meeste zorgvolmachten worden opgesteld met de intentie om in werking te treden wanneer de lastgever wils- of handelingsonbekwaam is geworden. Maar evengoed kunt u de zorgvolmacht meteen in werking laten treden en deze laten doorlopen op het ogenblik dat u wilsonbekwaam zou worden. Op deze manier blijft u bevoegd om nog zelf u vermogen te beheren, maar kan uw lasthebber al bepaalde taken overnemen.

U kunt zelf bepalen op welke manier uw lasthebber een wilsonbekwaamheid moet laten vaststellen.

Verder kunt u zelf bepalen op welke manier uw lasthebber een wilsonbekwaamheid moet laten vaststellen. Vaak wordt daarbij door de lastgever geëist dat de vaststelling van wilsonbekwaamheid moet gebeuren op basis van twee afzonderlijke geneeskundige verslagen opgesteld door twee onafhankelijke artsen, die tot eenzelfde besluit komen.

Einde van de zorgvolmacht

De lastgever kan in principe een zorgvolmacht altijd herroepen, op voorwaarde dat hij op dat moment nog wilsbekwaam is. Bovendien eindigt een zorgvolmacht die is begonnen op het moment dat de lastgever wilsonbekwaam is geworden van rechtswege indien de lastgever opnieuw wilsbekwaam wordt (bijvoorbeeld indien deze ontwaakt uit een coma). Verder is het ook zo dat, in tegenstelling tot een gewone lastgeving, de zorgvolmacht niet stopt bij wilsonbekwaamheid van de lastgever.

De lasthebber heeft op zijn beurt ook altijd de mogelijkheid om, indien hij de opdracht niet langer kan of wil uitvoeren, de lastgeving te beëindigen. Is er in de zorgvolmacht geen opvolger voorzien, dan moet de lasthebber de vrederechter hiervan op de hoogte brengen. Die zal vervolgens een vervanger aanduiden, maar in afwachting zal de ontslagnemende lasthebber in principe zijn mandaat nog moeten voortzetten.

Wanneer de zorgvolmacht wordt beëindigd of herroepen, moet de notaris of de griffier van het vredegerecht van de verblijfplaats van de lastgever hiervan op de hoogte gebracht worden. Deze zal vervolgens de beëindiging van de zorgvolmacht registreren in het CRL. Pas na de registratie is de lastgeving beëindigd.

Tot slot kan de vrederechter ook altijd een zorgvolmacht beëindigen, geheel of gedeeltelijk. Hij kan dit niet alleen doen indien hij meent dat deze niet meer beantwoordt aan de belangen van de lastgever, maar ook als hij van oordeel is dat een rechterlijke bescherming de belangen van de lastgever beter zou dienen.

Hoe kan een zorgvolmacht als planningsinstrument worden gebruikt?

Wanneer iemand wils-of handelingsonbekwaam wordt, zal diens vermogen verder beheerd worden door een bewindvoerder onder het toezicht van een vrederechter. Dit heeft tot gevolg dat men dan niet langer autonoom rechtshandelingen zal kunnen stellen, zoals het kopen of verkopen van een woning of het afsluiten van een contract. Daarnaast zal het bijvoorbeeld ook niet meer mogelijk zijn om zelf nog vermogen over te dragen via een schenking. Een wils- of handelingsonbekwaamheid kan er dus toe leiden dat de latere mogelijkheden voor vermogensplanning in het gedrang komen en het vermogen geblokkeerd raakt.

Via specifieke instructies in de zorgvolmacht kunt u zich verzekeren van de continuïteit van het beheer en de integriteit van uw vermogen.

Het laten opstellen van een zorgvolmacht kan u helpen om u voor te bereiden op de dag dat u uw vermogen niet meer zelf kunt beheren. De zorgvolmacht krijgt immers voorrang op de gerechtelijke bescherming indien deze voldoet aan alle wettelijke voorwaarden. Via specifieke instructies in de zorgvolmacht kunt u zich dus verzekeren van de continuïteit van het beheer en de integriteit van uw vermogen. De zorgvolmacht biedt de lastgever een ruime vrijheid in het opstellen van de instructies waar de lasthebber rekening moet mee houden. U kunt bijvoorbeeld stipuleren dat het vastgoed dat u verhuurt niet verkocht of uw beleggingsstrategie niet gewijzigd mag worden. Daarnaast kan een zorgvolmacht ook een overdracht van een stuk vermogen voorzien door bv. een schenking of een verkoop in te plannen in de tijd. Het opstellen van een testament door de lasthebber is daarentegen niet mogelijk, aangezien deze rechtshandeling een strikt persoonsgebonden karakter heeft.

Extra aandacht is vereist om eventuele belangenconflicten tussen de lastgever en de lasthebber te vermijden.

Bij het opstellen van een zorgvolmacht is ook extra aandacht vereist om eventuele belangenconflicten tussen de lastgever en de lasthebber te vermijden. Mocht er een belangenconflict voorkomen, dan kan de lasthebber uiteraard niet zelf optreden. Een echtgenoot (of kind)-lasthebber kan bijvoorbeeld niet zomaar een schenking doen aan zichzelf. Ook dit punt hoeft echter geen probleem te vormen. U kunt deze eventuele conflicten namelijk in uw zorgvolmacht perfect opvangen door een ad-hoc lasthebber te voorzien voor het geval er tegenstrijdige belangen zouden opduiken in hoofde van uw lasthebber. Indien u dit niet zelf voorziet, dan kan de vrederechter geraadpleegd worden om een ad-hoc lasthebber aan te stellen.

Even terug naar Marc en Marie

Marc en Marie hebben besloten om een notariële zorgvolmacht te laten opstellen. In deze zorgvolmacht bepalen ze de richtlijnen hoe het beheer van hun vermogen dient te gebeuren mocht één van hen of beiden wilsonbekwaam worden. Daarnaast nemen ze ook op in de zorgvolmacht dat hun twee kinderen beiden een volmacht krijgen om de gezinswoning te verkopen mocht dit nodig zijn. Ze wensen er wel zeker van te zijn dat één kind dit niet zomaar op eigen houtje kan beslissen. Daarom bepaalt de zorgvolmacht dat de twee kinderen voor de verkoop van de woning samen moeten optreden. Bovendien willen Marc en Marie er wel zeker van zijn dat de woning verkocht zal worden aan een marktconforme waarde en daarom hebben ze besloten om ook de broer van Marie op te nemen in de zorgvolmacht. De broer krijgt de mogelijkheid om een onafhankelijke schatter aan te stellen voor de verkoop van de gezinswoning die een realistische waarde zal bepalen.

Samengevat

Indien u een zorgvolmacht opstelt, anticipeert u zelf - en niemand anders - hoe uw vermogen zal moeten beheerd worden indien u tijdelijk of definitief onbekwaam wordt. Dit geldt zowel voor de vermogensrechtelijke handelingen als voor de daden van vertegenwoordiging van uw persoon. Via de opmaak van een zorgvolmacht kunt u dus gerust zijn dat uw vermogen niet geblokkeerd zal raken indien u onbekwaam zou worden. De vooropgestelde vermogensplanning zal met andere woorden verder kunnen worden uitgewerkt. En net daarom is een zorgvolmacht een bijzonder nuttig instrument van vermogensplanning.

Volgende keer: aandachtspunten bij wedersamengestelde gezinnen

Vermogensplanning bij ‘wedersamengestelde gezinnen’ is vaak een delicate oefening. Hoe kan een evenwicht gevonden worden tussen de belangen van de (stief)kinderen en die van de (stief)ouders om op het moment van een nalatenschap het risico op conflicten zoveel mogelijk te vermijden? Is het mogelijk om de goederen op een optimale manier over te dragen aan de stiefkinderen, en onder welke voorwaarden? Deze zorgen verdienen een globale reflectie die zowel de psychologische aspecten, als de burgerlijke en fiscale implicaties combineert.
Zodra het klaar is, laten we het u weten!

Hebt u vragen?

  • Neem contact op met uw Financial Center op het nummer 078 156 160.
  • Bent u DB Personal cliënt, dan kan u contact opnemen met uw DB Personal adviseur of zijn team op het nummer 078 15 11 11
  • Bent u Private Banking cliënt, neem dan contact op met uw Private Banker

Lees ook