Téléphone

Deutsche Bank

De regelgeving evolueert razendsnel en daarom vinden we het belangrijk om deze informatie met u te delen.

Ontdek de auteurs van dit artikel:
Levi (33) haalde de diploma’s Masterclass Estate and Personal Financial Planning en een Executive Master in Wealth and Estate Management. Hij heeft meer dan 10 jaar ervaring in fiscaliteit en vermogensplanning en focust zich bij Deutsche Bank vooral op de civielrechtelijke en fiscale aspecten van een familiale vermogensplanning. Buiten de bank is Levi ook docent aan de Antwerp Management School. In zijn vrije tijd houdt hij van lopen en lezen.
Jonas (30), een gedreven sporter en actieve reiziger, heeft een Professionele Bachelor na Bachelor in Toegepaste Fiscaliteit en een Executive Master in Wealth and Estate Management. Met deze diploma’s op zak heeft hij vandaag al 8 jaar ervaring in fiscaliteit en vermogensplanning, met – net als Levi – een focus op de civielrechtelijke en fiscale aangelegenheden.


In het eerste ‘De gids voor uw vermogen’-artikel kon u al lezen hoe Jan en Marie als gehuwd stel hun vermogen kunnen beschermen. We haalden daarin het testament al even aan. Vandaag zoomen we verder in op deze specifieke techniek van vermogensplanning en maken daarom kennis met Jacques en Eva.

Een concreet geval: Laten we kennismaken met Jacques en Eva

Jacques en Eva zijn 52 en 54 jaar oud en wonen al bijna 20 jaar wettelijk samen. Ze kozen ervoor om niet te huwen, maar lieten bij de gemeente een verklaring van wettelijke samenwoning opstellen. Samen hebben ze drie volwassen kinderen.

Tot op vandaag hebben ze niets ondernomen met betrekking tot de planning van hun vermogen. Er is bijvoorbeeld geen testament opgemaakt en ook geen samenlevingscontract. Ondertussen beginnen ze zich wel af te vragen wat er zou gebeuren als één van hen beide zou overlijden. Hun vermogen bestaat uit:

Een gezinswoning die ze samen elk voor de helft aangekocht hebben, geschat op ongeveer 600.000 euro.

Financiële tegoeden met een waarde van:
- 1.200.000 euro op naam van Eva
- 500.000 euro op naam van Jacques

Een pand in Leuven dat aan studenten verhuurd wordt. Dit pand werd door Eva met eigen spaargeld gekocht en is geschat op ongeveer 250.000 euro.

Jacques en Eva willen elkaar beschermen

Jacques en Eva vinden het belangrijk om elkaar te beschermen voor het geval dat één van hen overlijdt. Ze stellen zich daarbij heel wat vragen. Welk deel van hun vermogen komt terecht in de nalatenschap? Welk deel hiervan is voor de langstlevende en welk deel gaat onmiddellijk naar de kinderen? Ontvangt de langstlevende voldoende uit de nalatenschap om de huidige levensstandaard te kunnen behouden? Zal hij of zij nog alleen kunnen beslissen over de bestemming van dit vermogen, of zal de langstlevende partner de inspraak van de kinderen moeten dulden?

Wat gebeurt er als ze niets doen?

In deze voorbeeldsituatie gaan we ervan uit dat Eva als eerste overlijdt en dat beide samenwonende partners niets hebben ondernomen om elkaar te beschermen.

In dat geval zal het wettelijk erfrecht bepalen wie de erfgenamen zijn van Eva en welk deel van de nalatenschap hen toekomt. Het zijn dus niet Jacques en Eva die beslissen wie welk deel krijgt, maar wel de wet.

Bij overlijden van Eva:

  • komt het vruchtgebruik in de voornaamste gezinswoning – incl. de inboedel – toe aan Jacques,
  • komt de blote eigendom van het deel van Eva in de gezinswoning toe aan de drie kinderen,
  • en komt de volle eigendom van alle andere goederen in de nalatenschap van Eva – zijnde alle financiële tegoeden en het pand in Leuven – toe aan de drie kinderen.

Een volle eigendom kan opgesplitst worden in een vruchtgebruik en een blote eigendom. Een erfrechtelijk vruchtgebruik is een zakelijk recht om het goed van iemand anders te gebruiken of er de ‘vruchten’ (huuropbrengsten, intresten of dividenden) van te innen. De genieter van het vruchtgebruik wordt de 'vruchtgebruiker' genoemd, de eigenaar van het goed zelf is de 'blote eigenaar'.

Concreet: Jacques behoudt zijn helft van de gezinswoning in volle eigendom – namelijk het deel dat hij zelf heeft aangekocht – en krijgt daarbij het vruchtgebruik op de andere helft – het deel van Eva dat hij ontvangt uit haar nalatenschap. Na het overlijden van Eva is Jacques dus deels volle eigenaar en deels vruchtgebruiker van de gezinswoning.

Jacques en Eva gingen er echter van uit dat hun opgebouwde vermogen volledig of deels naar de langstlevende zou gaan, maar niets is minder waar. De langstlevende, wettelijke samenwonende partner krijgt op basis van het wettelijk erfrecht minder dan verwacht, namelijk enkel het vruchtgebruik op de gezinswoning en de inboedel. Het grootste deel van de nalatenschap van Eva gaat naar hun drie kinderen.

Een ander gevolg van het wettelijk erfrecht is dat Jacques niet alleen minder krijgt, hij kan ook niet meer alleen beslissen over de gezinswoning die hij samen met Eva heeft aangekocht. Een vruchtgebruiker heeft nu eenmaal minder rechten dan een volle eigenaar. Als Jacques de woning zou willen verkopen, dan moeten de drie kinderen – de blote eigenaars – ook akkoord zijn.

De vraag is dus of het wettelijk erfrecht voor samenwoners voldoet aan de wensen van Jacques en Eva.

De feitelijk samenwonende partner, d.w.z. de persoon die met de overledene samenwoonde zonder de verklaring van wettelijke samenwoning te hebben afgelegd, is geen wettelijke erfgenaam. Willen deze partners van elkaar erven, dan moet een testament in die zin opgemaakt worden.

Waarom een testament als planningsinstrument gebruiken?

Wie zelf de overdracht van zijn vermogen niet organiseert, moet aanvaarden dat de wet bepaalt wie zijn erfgenamen zullen zijn. Met een testament is het mogelijk om zelf met enige vrijheid over de toekenning van uw vermogen op het moment van uw overlijden te beslissen. Het opstellen van een testament kan een goede oplossing zijn voor personen die wensen af te wijken van de wettelijke regeling. Het testament laat toe om bepaalde goederen toe te kennen aan andere begunstigden dan de wettelijke erfgenamen of zelfs om aan bepaalde begunstigden meer toe te kennen dan de wet voorzien heeft.

Het is echter niet mogelijk om via een testament alle regels van het erfrecht naar uw hand te zetten. Zo onder meer de bescherming van de reservataire erfgenamen. Daar moet bij elke vermogensplanning rekening mee gehouden worden.

Een testament opstellen is niet alleen nuttig voor samenwoners of alleenstaanden, maar ook voor gehuwden. We verwijzen daarvoor naar het eerste artikel uit de gids voor uw vermogen.

Een andere reden om te kiezen voor een testament als planningsinstrument is de flexibiliteit. Een vermogensplanning is vaak gebaseerd op een momentopname, en situaties kunnen natuurlijk veranderen. Soms strookt een uitgewerkte planning niet meer met de oorspronkelijke visie. Daarom is het goed om te weten dat een testament op elk moment gewijzigd kan worden, gewoon door een nieuw testament op te maken en het oude te herroepen. Een testament is hét typevoorbeeld van een flexibel planningsinstrument.

Een testament is hét typevoorbeeld van een flexibel planningsinstrument.

Deze flexibiliteit is niet terug te vinden bij heel wat andere planningsinstrumenten. Een schenking tussen samenwonende partners is bijvoorbeeld onherroepelijk.

De keuze om te werken met een flexibel instrument als het testament, heeft wel gevolgen op vlak van de erfbelasting. Het testament is vaak fiscaal minder interessant dan de schenking. Wanneer het testament op het ogenblik van het overlijden uitwerking krijgt, zal er erfbelasting berekend worden op de via het testament vererfde goederen. De tarieven van de erfbelasting liggen over het algemeen hoger dan de tarieven die gelden voor de schenkbelasting. Daarom zal het testament in eerste instantie vaak fungeren als een planningsinstrument om uw erfenis te organiseren zoals u dat zelf wenst en in mindere mate als een fiscaal planningsinstrument.

Nochtans kan een testament soms ook gebruikt worden om de fiscale factuur te verlagen.

Nochtans kan een testament soms ook gebruikt worden om de fiscale factuur te verlagen. Indien u bijvoorbeeld de kleinkinderen aanduidt in uw testament, zal uw erfenis over meer erfgenamen verdeeld worden en zal er minder erfbelasting verschuldigd zijn. Een duolegaat is een ander voorbeeld dat in bepaalde familiale situaties tot een belastingbesparing kan leiden.

In de praktijk komt het erop aan om het vermogen te analyseren en gebruik te maken van het planningsinstrument dat het best met uw doelstellingen en uw situatie overeenstemt.

Even terug naar Jacques en Eva

Eva wil dat bij haar overlijden Jacques zoveel mogelijk beschermd wordt. Het vruchtgebruik van de gezinswoning dat hij verwerft op basis van het wettelijk erfrecht is in elk geval onvoldoende.

Eva kan een testament opstellen waarbij ze bepaalde goederen in vruchtgebruik of volle eigendom legateert aan Jacques. Eva kan de helft van de gezinswoning in volle eigendom legateren aan Jacques. Hierdoor kan hij vrij beschikken over dit goed, zonder het akkoord van zijn kinderen.

Opgelet, Eva kan Jacques enkel bevoordelen ten belope van het beschikbaar deel van de massa van goederen van haar nalatenschap. De erfrechtelijke reserve van de 3 kinderen die de helft van deze massa bedraagt, moet worden gerespecteerd.

In ieder geval kan Eva op elk moment haar testament herroepen en eventueel herschrijven.

Bepaalde erfgenamen, zoals de langstlevende echtgenoot of de kinderen kunnen niet onterfd worden omdat ze beschermd worden door de wet. Deze erfgenamen beschikken namelijk over een ‘reserve’ (ook ‘voorbehouden erfdeel’ genoemd). Indien een beschermde erfgenaam niet krijgt wat de wet hem als minimum toekent, kan deze laatste de inkorting vragen om het voorbehouden erfdeel toch te ontvangen. Het inroepen van de inkorting door de beschermde erfgenaam is dus een recht, maar geen verplichting.

Hoe een testament opstellen?

Er bestaan drie types van testament. Elk type heeft zijn voor- en nadelen, maar wat de verschillende types wel allemaal gemeen hebben, is dat het testament steeds strikt persoonlijk moet zijn en opgemaakt moet worden wanneer u handelingsbekwaam en gezond van geest bent. Samen een testament opstellen, bijvoorbeeld met uw partner, kan dus niet. Wat wel mogelijk is, is dat beide partners inhoudelijk een identiek testament opstellen. In de praktijk noemen we dit ook wel een spiegeltestament.

Een eerste type is het ‘eigenhandig testament’. Dit testament heeft als voornaamste voordeel dat het niets kost, tenzij je het in bewaring geeft bij een notaris. Om geldig te zijn, moet dit testament handgeschreven, gedateerd en ondertekend zijn. Een nadeel van dit type is dat het minder zekerheid biedt dan een notarieel of internationaal testament, omdat het eenvoudig kan worden betwist en inhoudelijke fouten mogelijk zijn die een impact kunnen hebben op de uitwerking. Ook kan het testament verloren gaan of niet gevonden worden, wat de hele planning teniet kan doen.

Het tweede type is het notarieel testament. Het notarieel of authentiek testament wordt opgesteld door de notaris in aanwezigheid van twee getuigen of een tweede notaris. Er is een kostprijs aan verbonden die afhankelijk is van de complexiteit, maar een notarieel testament geeft u wel de meeste zekerheid. Het risico op fouten bij de juridische en technische formulering van het testament wordt beperkt, omdat het de notaris zelf is die het opstelt. De tussenkomst van een notaris garandeert dat uw testament geldig zal zijn en bewaard zal blijven.

Het internationaal testament wordt vooral gebruikt in familiale situaties waarbij bepaalde goederen in het buitenland aanwezig zijn. Dit type van testament overhandigt u aan een notaris, die er in aanwezigheid van twee getuigen een verklaring van opmaakt. Een tweede notaris inschakelen om de twee getuigen te vervangen is hier niet mogelijk. In tegenstelling tot een eigenhandig testament moet een internationaal testament niet handgeschreven zijn en mag het dus getypt worden. Ook iemand anders kan dit voor u schrijven. Het is een discreet instrument omdat zelfs de notaris en de getuigen geen kennis krijgen van de inhoud van uw testament. Een internationaal testament heeft een relatief sterke bewijskracht. Dit testament wordt ook door de notaris bewaard zodat het niet verloren kan gaan. De kostprijs van een internationaal testament is vergelijkbaar met dat van een notarieel testament.

Samengevat

Wanneer u zich niet kunt vinden in de wettelijke regeling, kan het opstellen van een testament voor u misschien een goede oplossing zijn. Het testament is voor een hele waaier aan uiteenlopende situaties – bv. nieuw samengestelde gezinnen, kinderloze gezinnen, jonge koppels, samenwoners, alleenstaanden, enz. – een geschikt instrument om de erfenis te organiseren. Het kan een bestaande planning, zoals een huwelijkscontract of een schenking aanvullen.

Kortom, een testament kan een heel flexibel en uiterst efficiënt instrument zijn om een vermogen na het overlijden te verdelen. Maar om zijn doel niet te missen moet een testament correct, duidelijk en in de juiste vorm opgesteld worden.

Op de goederen die via het testament vererfd worden, zal erfbelasting berekend worden. Maar zoals u kon lezen, kan een testament in bepaalde gevallen ook worden gebruikt om de fiscale factuur te verlagen.

Hebt u vragen?

  • Neem contact op met uw Financial Center op het nummer 078 156 160.
  • Bent u DB Personal cliënt, dan kan u contact opnemen met uw DB Personal adviseur of zijn team op het nummer 078 15 11 11
  • Bent u Private Banking cliënt, neem dan contact op met uw Private Banker

De vorige editie van ‘De gids voor uw vermogen’: Hoe het vermogen optimaal beschermen tussen echtgenoten?

Hoe kunnen de echtgenoten de langstlevende beschermen. Er zijn namelijk tal van elementen waar ze rekening mee moeten houden. Gelukkig bestaan er voor alle situaties ook geschikte planningstechnieken. Die doen we graag voor u uit de doeken.

Lees het artikel

Lees ook