De regelgeving evolueert razendsnel en daarom vinden we het belangrijk om deze informatie met u te delen.

Ontdek de auteurs van dit artikel:
Levi (33), haalde de diploma’s Masterclass Estate and Personal Financial Planning en een Executive Master in Wealth and Estate Management. Hij heeft meer dan 10 jaar ervaring in fiscaliteit en vermogensplanning en focust zich bij Deutsche Bank vooral op de civielrechtelijke en fiscale aspecten van een familiale vermogensplanning. Buiten de bank is Levi ook docent aan de Antwerp Management School. In zijn vrije tijd houdt hij van lopen en lezen.
Jonas (30), een gedreven sporter en actieve reiziger, heeft een Professionele Bachelor na Bachelor in Toegepaste Fiscaliteit en een Executive Master in Wealth and Estate Management. Met deze diploma’s op zak heeft hij vandaag al 8 jaar ervaring in fiscaliteit en vermogensplanning, met – net als Levi – een focus op de civielrechtelijke en fiscale aangelegenheden.


In dit achtste en voorlopig laatste artikel van “De gids voor uw vermogen” staan we stil bij een nieuw planningsinstrument dat sinds de invoering van het vernieuwde efrecht zijn opmars maakt: de erfovereenkomst. Dit kan families de mogelijkheid geven om familiale conflicten te vermijden die later bij een overlijden zouden kunnen ontstaan. Vroeger was dat niet evident - vaak zelfs onmogelijk - maar door de nieuwe regelgeving voor erfovereenkomsten kan dit voortaan vanuit een heel andere invalshoek worden bekeken.

In dit artikel lichten we toe wat een erfovereenkomst is. We bespreken ook op welke manier dit als planningsinstrument gebruikt kan worden en welke toegevoegde waarde het kan bieden in bestaande vermogensplanningen. Ook de mogelijke fiscale impact van een erfovereenkomst zal kort toegelicht worden aan de hand van een aantal praktijkvoorbeelden.

Marc en Marie wensen dat hun kinderen gelijk behandeld worden

Marc en Marie zijn getrouwd en hebben twee volwassen kinderen: Dirk en Lieve. Ze hebben het altijd belangrijk gevonden dat hun kinderen zo goed als mogelijk gelijk behandeld worden. Een aantal jaar geleden betaalden Marc en Marie bijvoorbeeld de dure studies die hun dochter Lieve in het buitenland volgde. Omdat ze hun zoon Dirk gelijk wilden behandelen, hebben ze hem – ter compensatie – een onroerend goed geschonken met dezelfde vermogenswaarde. Marc en Marie zijn dan ook van oordeel dat de gelijkheid tussen hun twee kinderen mooi bewaard is, omdat ze evenveel hebben gekregen. Zowel de studies van Lieve, als het onroerend goed van Dirk hebben een waarde van 200.000 euro. Marc en Marie blikken dus tevreden terug op hun beslissingen om hun kinderen financieel evenveel te helpen.

Als we dit voorbeeld door de bril van vermogensplanning bekijken – en veronderstellen dat een van de ouders op een bepaald moment sterft – komen we echter tot een heel andere conclusie. We moeten samen met de langstlevende vaststellen dat er op het niveau van ons erfrecht helemaal geen gelijkheid is tussen beide kinderen.

De voornaamste reden hiervoor is dat Dirk volgens het huidige, toepasselijke erfrecht een schenking heeft gekregen en Lieve niet. De studiekosten van Lieve in het buitenland worden niet als een schenking gezien, ook al was de intentie van de ouders om hun dochter financieel te ondersteunen, zoals ze ook bij Dirk deden.

De kwalificatie als schenking is in ons erfrecht echter uitermate belangrijk.

Omdat de studies niet als een schenking beschouwd worden, zullen ze op geen enkele manier verrekend worden bij het overlijden van de ouders. In deze situatie is er op vlak van het erfrecht geen gelijkheid, maar volgens de ouders is die er wel.

Marc en Marie willen dit absoluut vermijden en na overleg met hun notaris begrijpen ze dat een erfovereenkomst een uitweg kan bieden. Met een (globale) erfovereenkomst wordt het voor de ouders en de kinderen mogelijk om vast te leggen dat de schenking en de dure studies elkaar zullen compenseren.

Twee types van erfovereenkomsten zijn toegelaten

Sinds de invoering van het nieuwe erfrecht in september vorig jaar bestaan er twee nieuwe types van erfovereenkomsten: de ‘punctuele’ en de ‘globale’. Elk type overeenkomst heeft zijn eigen mogelijkheden in het kader van vermogensplanning.

Welk type het best gebruikt wordt, hangt af van een aantal factoren, zoals onder andere de betrokken partijen en hun doelstellingen.

De punctuele erfovereenkomst verschilt op een aantal punten van de globale erfovereenkomst.

De punctuele en de globale erfovereenkomst: wat zijn de voornaamste verschillen?

Betrokken partijen

Een punctuele erfovereenkomst is een overeenkomst die de ouders (of één van hen) kunnen afsluiten met één kind (ook al zijn er meer kinderen). De ouders moeten hier dus niet alle kinderen bij betrekken, al kan dat uiteraard wel.

Bij een globale erfovereenkomst, ook gekend als ‘familiaal pact’, is deze keuze er niet. Bij het opstellen van een globale erfovereenkomst zijn de ouders (of één van hen) namelijk wel verplicht om al hun afstammelingen hierbij te betrekken. Weigert een van hen om mee te werken, dan zal het niet mogelijk zijn om een globale erfovereenkomst af te sluiten.

Bovendien is het niet mogelijk voor de ouders om hun kleinkinderen te betrekken in een globale erfovereenkomst wanneer de eigen kinderen zelf nog leven. Een uitzondering op dit principe doet zich voor wanneer een kind – dat zelf kinderen heeft – zou sterven voor zijn ouders. In deze hypothese is het wel zo dat de kleinkinderen – door plaatsvervulling – betrokken partij worden.

Doelstellingen

Een punctuele erfovereenkomst heeft een beperkter toepassingsgebied dan een globale erfovereenkomst.

Een punctuele erfovereenkomst bevat afspraken over een welbepaald aspect van de erfenis terwijl de globale erfovereenkomst het volledige plaatje dekt. Vaak is het de bedoeling van een punctuele erfovereenkomst om familiale conflicten te vermijden die later bij een overlijden van de ouders zouden kunnen ontstaan.

Bij het opmaken van een globale erfovereenkomst vergelijken de kinderen alle schenkingen die zij al van hun ouders gekregen hebben. Het bijzondere aan de globale erfovereenkomst is dat ook andere voordelen die de kinderen hebben genoten, kunnen worden meegenomen in de vergelijking. Er wordt gestreefd naar een familiaal evenwicht dat voor iedereen aanvaardbaar en eerlijk is.

Daarbij wordt rekening gehouden met de persoonlijke en familiale situatie van de kinderen, zoals de financiële situatie of de gezondheidssituatie. Indien nodig kunnen er in de erfovereenkomst ook bijkomende schenkingen en voordelen of schuldvorderingen tussen elkaar worden toegekend om een onevenwicht te herstellen. Het evenwicht tussen de kinderen is subjectief waardoor er niet noodzakelijk naar een mathematische gelijkheid moet worden gestreefd. Het doel is met andere woorden vooral om een definitief evenwicht te vinden waar iedereen tevreden mee is, met als achterliggend doel om zoveel als mogelijk conflicten te vermijden.

De punctuele erfovereenkomst: een waaier aan mogelijkheden

Punctuele erfovereenkomsten gaan over een bepaald aspect van de erfenis en ze hebben een beperkter toepassingsgebied dan globale erfovereenkomsten. Hieronder vindt u enkele voorbeelden van punctuele erfovereenkomsten die de wet toelaat.

Discussies over de waarde van een schenking vermijden

Na het overlijden van een ouder-schenker kan er soms discussie ontstaan tussen de kinderen. Een veel voorkomend voorbeeld zijn discussies over de waarde van een schenking van een familiebedrijf dat één kind in het verleden heeft gekregen. Om deze discussies op voorhand uit de weg te gaan kunnen de ouders, samen met de kinderen die niet de begiftigden waren van de schenking, allemaal samen instemmen met de waarde die is vermeld in de schenkingsakte. Dit is perfect mogelijk via een punctuele erfovereenkomst. De kinderen die instemmen met de vastgelegde waarde zullen deze waarde later niet meer kunnen betwisten.

Een generatie overslaan via een erfovereenkomst

Grootouders kunnen aan hun kleinkind(eren) schenken en op die manier een deel van hun vermogen een generatie laten overslaan. Wij verwijzen hiervoor naar ons eerder artikel over de generatiesprong.

Sinds de inwerkingtreding van het vernieuwde erfrecht kan via een erfovereenkomst een generatiesprong gerealiseerd worden.

Deze mogelijkheid heeft vooral als doel om de ongelijkheid tussen staken weg te werken – een zoon met zijn kinderen is een staak en een dochter met haar kinderen is een andere staak

Een voorbeeld

Marc heeft drie kleinkinderen. Lieve is mama van 2 zonen en Dirk heeft één dochter. Marc wenst in het kader van zijn successieplanning een aantal schenkingen te doen aan de kleinkinderen. Hij wil elk kleinkind evenveel geven. Marc zit er echter wel mee verveeld dat het gezin van Lieve in dat geval meer zou krijgen dan het gezin van Dirk. Marc vreest dat dit later misschien tot spanningen zou kunnen leiden. Om dit te vermijden, zouden Lieve en Dirk - via een punctuele erfovereenkomst - de schenkingen van hun vader aan hun eigen kind(eren) op hun eigen erfdeel kunnen laten toerekenen of ‘ten laste’ nemen. Hierdoor zal Lieve bij het overlijden van Marc minder ontvangen dan Dirk uit de nalatenschap van Marc. Op deze manier worden beide gezinnen via deze correctie uiteindelijk toch gelijk behandeld en krijgt elk kleinkind evenveel.

De Vlaamse Belastingdienst oordeelde dat men voor de heffing van de schenkbelasting enkel de reële schenking (de schenking van grootouder aan kleinkind) in aanmerking zal nemen voor de heffing van de schenkbelasting. Voor Wallonië en Brussel is er voorlopig nog geen officiële positie van de belastingadministratie gepubliceerd.

Afstand doen van het recht van inkorting

Bepaalde erfgenamen, zoals de langstlevende echtgenoot of de kinderen, kunnen niet onterfd worden omdat ze beschermd worden door de wet. Deze erfgenamen beschikken namelijk over een ‘reserve’ (ook ‘voorbehouden erfdeel’ genoemd). Indien een beschermde erfgenaam niet krijgt wat de wet hem of haar als minimum toekent, kan deze laatste de inkorting vragen om het voorbehouden erfdeel toch te ontvangen.

Het inroepen van de inkorting door de beschermde erfgenaam is een recht, geen verplichting.

Sinds 1 september 2018 is het voor deze reservataire erfgenamen echter mogelijk om tijdens hun leven al afstand te doen van hun recht op inkorting met betrekking tot één of welbepaalde schenkingen.

Lieve kan via een punctuele erfovereenkomst zelf instemmen met een belangrijke schenking van haar ouders aan haar broer Dirk, die bijvoorbeeld aangepaste zorg nodig heeft, zelfs indien deze schenking tot gevolg heeft dat de reserve van Lieve mogelijk aangetast zal worden. Door nu reeds in te stemmen met deze schenking kan Lieve hier later niet meer op terugkomen en haar ‘reserve’ opeisen

De globale erfovereenkomst: véél meer dan een punctuele erfovereenkomst

Globale erfovereenkomsten hebben een veel ruimer toepassingsgebied dan punctuele erfovereenkomsten. Bij het opmaken van een globale erfovereenkomst vergelijken de kinderen namelijk alle schenkingen en voordelen die zij al van hun ouders gekregen hebben. Hierbij streven zij naar een familiaal evenwicht dat voor iedereen aanvaardbaar en eerlijk is. Het is dan ook essentieel dat alle partijen transparant zijn en dat er rekening gehouden wordt met de belangen en de bekommernissen van kinderen én ouders. Schenkingen en voordelen die in een globale erfovereenkomst vermeld worden, kunnen later niet meer worden betwist door de ondertekenaars van de overeenkomst.

Voorbeeld:

Marc en Marie hebben in het verleden een schenking gedaan van 500.000 euro aan hun zoon Dirk en een schenking van 250.000 euro aan hun dochter Lieve. In de globale erfovereenkomst wordt een nieuwe schenking van 100.000 euro aan elk kind toegekend. De kinderen zijn het er mee eens dat er door alle schenkingen, en ondanks de mathematische ongelijkheid ervan, een evenwicht is gecreëerd tussen hen op het ogenblik van de ondertekening van de globale erfovereenkomst. Door de drukke job van Lieve werden haar kinderen immers heel vaak opgevangen door Marc en Marie. Deze opvang was daarentegen niet nodig voor de dochter van Dirk. Dirk heeft het bovendien financieel wat moeilijker omwille van gezondheidsproblemen. Hij moet zijn gespaarde kapitaal maandelijks aanspreken. Lieve heeft een goede job, een goede gezondheid en een mooi kapitaal ter beschikking en is daarom van mening dat er een gezond evenwicht op het niveau van het gezin werd bereikt. Zij is dan ook bereid om dit nu voor eens en voor altijd op papier te zetten.

De globale erfovereenkomst heeft geen betrekking op de globale erfenis maar enkel op de schenkingen en de voordelen die zijn opgenomen in de globale erfovereenkomst. De ouders kunnen nog steeds een vermogensplanning op maat uitwerken voor het resterende vermogen dat zij nog bezitten.

Wat met niet-geregistreerde schenkingen die in de globale erfovereenkomst vermeld worden?

Een erfovereenkomst moet verplicht bij notariële akte gesloten worden. Wat in een notariële akte vermeld wordt, is in principe onderworpen aan registratierechten.

Om te vermijden dat de niet verplicht registreerbare schenkingen die worden vermeld in de erfovereenkomst toch nog belast zouden worden, hebben de betrokken Gewesten hun wetgeving aangepast.
  • In Vlaanderen is het zo dat de vermelding van een vroegere schenking in de globale erfovereenkomst in de regel niet tot gevolg zal hebben dat er Vlaamse schenkbelasting op deze schenkingen geïnd zal worden. De partijen kunnen in een uitdrukkelijke fiscale verklaring in of onderaan de akte wel vermelden dat een dergelijke (vroegere) schenking wel onderworpen moet worden aan de schenkbelasting.
  • In Brussel geldt een gelijkaardige regel. Er geldt in principe een vrijstelling van schenkingsrechten, behoudens een uitdrukkelijke verklaring in de akte die hiervan afwijkt.
  • In Wallonië geldt het omgekeerde. Het is noodzakelijk om expliciet in of onderaan de akte de vrijstelling te vragen en te verklaren dat de schenking al voordien gebeurde. Zoniet zullen de vermelde niet-geregistreerde schenkingen toch nog onderworpen worden aan schenkingsrechten.

De globale erfovereenkomst: ook voor wedersamengestelde gezinnen

In ons vorig artikel uit onze reeks ‘De gids voor uw vermogen’ bespraken we de contouren van een vermogensplanning bij wedersamengestelde gezinnen. Hieruit bleek al dat de globale erfovereenkomst ook voor hen van nut kan zijn.

De niet-gemeenschappelijke kinderen van een echtgenoot of wettelijk samenwonende partner kunnen samen met diens eigen kinderen betrokken worden in de evenwichtsoefening van een globale erfovereenkomst. Het is echter niet nodig dat alle niet-gemeenschappelijke kinderen betrokken worden bij de opmaak van de erfovereenkomst. De ouder is dus niet verplicht om een evenwicht tussen de stiefkinderen te realiseren.

Een stiefkind verwerft bij de ondertekening van de globale erfovereenkomst de zekerheid dat de erin opgenomen schenkingen of voordelen aan het stiefkind later niet meer betwist kunnen worden door de andere kinderen die de erfovereenkomst mee ondertekenden, zelfs indien later zou blijken dat zij hun reserve niet hebben gekregen.

Hoe stelt u een erfovereenkomst op? Houd rekening met strikte vormvereisten!

Een erfovereenkomst is een ‘zware’ overeenkomst met verregaande gevolgen op lange termijn.

Wie nu afstand doet van rechten in een toekomstige nalatenschap, voelt de gevolgen hiervan misschien pas over 10 of 20 jaar, wanneer de erfovereenkomst volle uitwerking krijgt. Bij het opstellen van een erfovereenkomst moeten er daarom een pak regels worden gevolgd.

Elke erfovereenkomst moet in een notariële akte worden vormgegeven. De notaris moet daarnaast ook een strikte procedure volgen. In de eerste fase wordt een ontwerpovereenkomst meegedeeld aan elk van de partijen. Minstens 15 dagen nadien zitten de partijen in een tweede fase samen met de notaris rond de tafel om het ontwerp te bespreken. Minstens 1 maand nadien kan de ondertekening van de overeenkomst ten vroegste plaatsvinden.

De bedoeling van de omvangrijke procedure is om er voor te zorgen dat iedereen heel goed nadenkt over de gevolgen van de overeenkomst voordat zijn of haar handtekening wordt geplaatst.

Besluit

Een erfovereenkomst kan in bepaalde situaties een nuttig instrument van vermogensplanning zijn. U dient hierbij wel strikte vormvereisten respecteren. Uw notaris staat u hierin gedurende het volledige proces bij.

U kunt via een punctuele erfovereenkomst proactief conflicten tussen uw erfgenamen vermijden door tijdens uw leven al afspraken met hen te maken over welbepaalde aspecten van een schenking of een erfenis.

Een globale erfovereenkomst of een familiaal pact kan anderzijds een oplossing zijn om binnen het gezin een evenwichtige verdeling te vinden over de reeds toegekende schenkingen en/of voordelen aan de kinderen. Hierbij kan bovendien ook rekening worden gehouden met ieders persoonlijke situatie.

Hebt u vragen?

  • Neem contact op met uw Financial Center op het nummer 078 156 160.
  • Bent u DB Personal cliënt, dan kan u contact opnemen met uw DB Personal adviseur of zijn team op het nummer 078 15 11 11
  • Bent u Private Banking cliënt, neem dan contact op met uw Private Banker

De vorige editie van ‘De gids voor uw vermogen’: Vermogensplanning bij wedersamengestelde gezinnen

Vermogensplanning bij ‘wedersamengestelde gezinnen’ is vaak een delicate oefening. Hoe kan een evenwicht gevonden worden tussen de belangen van de (stief)kinderen en die van de (stief)ouders om op het moment van een nalatenschap het risico op conflicten zoveel mogelijk te vermijden? Is het mogelijk om de goederen op een optimale manier over te dragen aan de stiefkinderen, en onder welke voorwaarden? Deze zorgen verdienen een globale reflectie die zowel de psychologische aspecten, als de burgerlijke en fiscale implicaties combineert.

Lees het artikel

Lees ook