Téléphone

Deutsche Bank

Welke gevolgen na het “nee” op het referendum in Italië?

Welke gevolgen na het “nee” op het referendum in Italië?


Wat kunnen we verwachten na het ontslag van Matteo Renzi? En hoe zullen de markten en de Italiaanse banken reageren?

Alles is weer zoals tevoren, maar niets is zoals het was. De door premier Matteo Renzi bepleite grondwetsherziening werd zondag met een ruime meerderheid verworpen door de Italianen. Bijna 60% van de kiezers sprak zich uit tegen de hervorming tijdens het referendum dat op een zeer hoge opkomst kon rekenen (69%). Matteo Renzi trok zijn lessen uit de nederlaag en diende al snel zijn ontslag in bij de president van de Republiek, Sergio Mattarella. Welke gevolgen mogen we van dit resultaat verwachten?

Waarop hebben de Italianen “nee” gezegd?

Italië staat bekend voor zijn politieke patsituaties in het Parlement omdat beide Kamers er over dezelfde wetgevende macht beschikken. Zo kan elke Kamer het initiatief nemen om een nieuwe wet voor te stellen, waarop de andere Kamer kan bekrachtigen of verwerpen. Deze situatie heeft er al vaak toe geleid dat regeringen hun mandaat niet uitzitten. De cijfers spreken voor zich: sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog heeft Italië niet minder dan 62 verschillende regeringen gekend. Het voorstel van grondwetsherziening dat het voorwerp uitmaakte van het referendum was bedoeld om de bevoegdheden van de Senaat (Senato) gevoelig in te perken en die van de Kamer van Volksvertegenwoordigers (Camera) uit te breiden door deze laatste de bevoegdheid te geven om alleen te beslissen over het vertrouwen in de regering en om het wetgevend initiatief te nemen. Door een einde te maken aan het volwaardige tweekamerstelsel, vaak een bron van impasse, zou het voorstel in belangrijke mate hebben bijgedragen tot de bestuurbaarheid van het land.

Waarom hebben de kiezers “nee” gestemd?

Nagenoeg iedereen is het erover eens dat het Italiaanse kiessysteem nood heeft aan een grondige hervorming. Ongeveer de helft van de burgers die “nee” stemden was van oordeel dat het hervormingsvoorstel te ver ging. Volgens hen zouden de verkozen regeringen te veel macht krijgen en zou het land nog meer onder centraal gezag komen dan nu het geval is. De andere helft van het nee-kamp sprak wellicht zijn wantrouwen uit in het beleid van de regering van Matteo Renzi, twee en een half jaar na zijn aantreding in een context van hoge werkloosheid, hoge buitenlandse schuld en een sinds jaren falend immigratiebeleid.

Wat staat er de volgende dagen te gebeuren?

De president van de Republiek ging onmiddellijk aan het werk om een overgangsregering op de been te brengen met een vrij ruim mandaat om het land naar de volgende verkiezingen te loodsen, die voorzien zijn tussen september 2017 en ten laatste maart 2018. Zijn raadplegingen zouden over enkele dagen al resultaat kunnen opleveren, wellicht in de vorm van een nieuwe regering gesteund door grosso modo dezelfde meerderheid als die van het Kabinet Renzi. Als de president van de Republiek mislukt in zijn opdracht, dan zouden vervroegde verkiezingen kunnen worden uitgeschreven. Aan dit laatste scenario kennen wij een waarschijnlijkheid van slechts 10 à 15% toe.

Zijn de hervormingen definitief afgevoerd na de overwinning van het nee-kamp?

De klinkende nederlaag van Matteo Renzi betekent hoegenaamd niet het einde van de hervormingen. De grote meerderheid van de Italianen is wel degelijk voorstander van een hervorming van het kiessysteem. Ze wilden gewoon niet de hervorming die voorlag bij dit referendum, omdat ze door velen werd beschouwd als te verregaand en met een te sterke centralisering van de macht tot gevolg.

Komen er vervroegde verkiezingen?

Wij denken van niet. Met uitzondering van de Vijfsterrenbeweging (anti-euro) en de Lega Nord, stuurt geen enkele Italiaanse politicus, zelfs niet van de oppositie, aan op vervroegde verkiezingen. De grote traditionele partijen hebben er immers alles bij te winnen om te wachten tot het voorjaar 2018 alvorens opnieuw naar de kiezer te gaan. Het “nee” bij het referendum was immers ook een stem tegen de partijen van het establishment. Er is ook een sterke wil aanwezig om de kieswet te hervormen voor de volgende verkiezingen. Dat is een van de schaarse punten waarover politici en kiezers het eens lijken te zijn. Bijgevolg is een overgangsregering veruit het meest waarschijnlijke scenario, weze het een regering van lopende zaken dan wel een “technocratische” regering. De vraag is of deze overgangsregering erin zal slagen om de kieswet te hervormen tegen maart 2018 en dit met de steun van de bevolking. Het zal in ieder geval haar topprioriteit moeten zijn.

Hoe reageerden de financiële markten?

De overwinning van het nee-kamp bij het grondwettelijke referendum was geanticipeerd, zij het dan misschien niet met een dermate ruime meerderheid. Toch was dit resultaat al in belangrijke mate verwerkt in de koersen. Na een nerveus begin van de beursdag won de Europese aandelenmarkt opnieuw terrein. De Italiaanse aandelenmarkt die sinds begin dit jaar forse verliezen leed, hield relatief goed stand, met als opvallende uitzondering financiële waarden die flink wat terrein verloren. Op de obligatiemarkt stonden Italiaanse staatsleningen onder druk in de weken voor het referendum. De Italiaanse rente op 10 jaar kwam daags na het referendum wel opnieuw boven de 2%, maar van een explosie was geen sprake. Op de wisselmarkten tot slot, daalde de euro onmiddellijk tot 1,05 tegenover de dollar, maar er volgde al snel een herstel. Globaal blijven de reacties op de markten dus binnen de perken.

Wat zijn de gevolgen voor de Italiaanse banken?

De Italiaanse banken staan nu volop in de schijnwerpers. Enkele grote Italiaanse banken zitten momenteel in een proces van herkapitalisering en een situatie van politieke instabiliteit zou ernstige gevolgen voor hen kunnen hebben. Het zijn overigens diezelfde banken die grotendeels verantwoordelijk zijn voor de terugval met 20% van de beurs van Milaan sinds begin dit jaar: los van de banken blijft de daling immers beperkt tot 7%. Het valt te verwachten dat de Italiaanse banken als geheel slechter dan de Europese markten zullen blijven presteren totdat er een plan vastligt om het netelige probleem van de dubieuze vorderingen op te lossen. Die situatie zal waarschijnlijk blijven wegen op Italiaanse aandelen. Ook als de vorming van een regering onmogelijk mocht blijken, zou dat de verliezen op de beurs van Milaan in de hand werken.

Wat gaat de Europese Centrale Bank (ECB) doen?

De ECB zal haar ultra-accommoderend monetair beleid voortzetten. Vóór het referendum voorspelden wij al dat ze op haar vergadering van 8 december zal beslissen om haar aankoopprogramma van obligaties (80 miljard euro per maand) te verlengen van maart 2017 tot september 2017. De overwinning van het nee-kamp in Italië vergroot die kans nog. Het is onwaarschijnlijk dat de ECB noodmaatregelen zal nemen voor deze datum, tenzij er zich een onvoorziene gebeurtenis voordoet.


Onze adviseurs staan u bij om u te begeleiden bij het beheer van uw beleggingen.

  • Maak een afspraak in uw Financial Center op het nummer 078 156 160.
  • Bent u DB Personal cliënt, dan kan u contact opnemen met uw DB Personal adviseur of zijn team op het nummer 078 15 11 11.
  • Bent u Private Banking cliënt, neem dan contact op met uw Private Banker.

À lire aussi