Téléphone

Deutsche Bank

Samengevat

  • De gezinswoning speelt een belangrijke rol binnen het gemeenschappelijk vermogen en het erfrecht.
  • Het erfrechtelijk statuut van uw gezinswoning kunt u optimaliseren of personaliseren door het wijzigen van het huwelijkscontract.

De wetgevers hebben het belang van de gezinswoning goed ingeschat door het te beschermen en door er binnen het gezin op verschillende gebieden een speciaal statuut aan toe te kennen. Een voorbeeld: u bent getrouwd of woont wettelijk samen? Dan kunt u niet beslissen om de gezinswoning te verkopen zonder de toestemming van uw echtgenoot of de persoon met wie u samenwoont, zelfs als u voor 100% eigenaar bent van dit goed.

Wat hier volgt, toont ook de wens om u te beschermen met betrekking tot de gezinswoning indien uw echtgenoot of wettelijke partner overlijdt.

1

Wie erft wettelijk gezien de gezinswoning bij overlijden van de eerste echtgenoot of partner?

Laten we stellen dat u kinderen hebt en u geen specifieke bepalingen hebt vastgelegd.

Bent u getrouwd?
Volgens de wet krijgt u, als langstlevende echtgenoot, vanwege uw overleden echtgenoot het vruchtgebruik over de gezinswoning en de meubelen die erin staan. Uw kinderen worden dan weer de blote eigenaar van de woning. Bovendien hebt u als langstlevende echtgenoot minimaal recht op het vruchtgebruik van de gezinswoning en van de meubelen die erin staan. Dit vruchtgebruik maakt deel uit van wat we uw ‘erfdeel’ noemen. Sinds 1 september 2018 is dit erfdeel uitgebreid naar het huurrecht betreffende de gezinswoning.

Woont u wettelijk samen?
Volgens de wet krijgt u, als langstlevende wettelijke partner, vanwege uw overleden partner het vruchtgebruik van de gezinswoning en de meubelen die erin staan. Maar let op: u krijgt daarentegen geen enkel reservatair erfdeel.

Vormt u een feitelijk gezin?
Dan erft u volgens de wet niets van elkaar. U moet dus tijdig en op eigen initiatief een dergelijke bescherming voorzien, bijvoorbeeld via een testament.

2

Waartegen biedt het erfrechtelijke vruchtgebruik van de gezinswoning u als langstlevende ouder bescherming?

Als langstlevende echtgenoot of wettelijke partner biedt het erfrechtelijke vruchtgebruik van de gezinswoning u een bijzondere en belangrijke bescherming. Het garandeert namelijk dat u uw leefomgeving kunt behouden aangezien u sowieso in alle rust in het goed blijft wonen.

U kunt inderdaad in principe niet door uw kinderen gedwongen worden om een einde te maken aan de splitsing vruchtgebruik / blote eigendom van de gezinswoning, in tegenstelling tot de andere goederen van de nalatenschap. Uw kinderen kunnen dus niet van u eisen dat u hun blote eigendom terugkoopt of het gezinsgoed aan een derde verkoopt. Uw toestemming als langstlevende ouder is voor dit doel onmisbaar, ongeacht de wens van de kinderen. Hetzelfde geldt als uw overleden echtgenoot of wettelijke partner kinderen uit een ander huwelijk had.

Opgelet: u mag echter niet uit het oog verliezen dat, hoewel het erfrechtelijke vruchtgebruik van de gezinswoning u als langstlevende echtgenoot of wettelijke partner beschermt, dit niet betekent dat u alleen en onbeperkt over het goed kunt beschikken. Als u bijvoorbeeld het goed wilt verkopen om een ander vastgoed aan te schaffen dat meer overeenstemt met uw behoeften, vereist dat verplicht de toestemming van uw kinderen die de blote eigendom hebben.

Er zijn oplossingen die u meer comfort bieden en waarmee u kan anticiperen op dit probleem. Die behandelen we in het antwoord op vraag 4.

3

Is de gezinswoning onderworpen aan successierechten?

Welke tarieven van de successierechten van toepassing zijn, hangt af van het gewest waar de overleden echtgenoot of wettelijke partner de laatste 5 jaar voor overlijden verblijft. Deze verblijfplaats komt meestal overeen met de plaats waar de gezinswoning zich bevindt.

De gewestelijke wetgevers hebben, op hun eigen manier en tempo, een stelsel voor de vrijstelling van erfbelasting op de gezinswoning tussen gehuwden en wettelijk en feitelijk samenwonenden ingevoerd voor de gezinswoning.

Onder bepaalde voorwaarden valt het deel van het goed dat u krijgt als langstlevende echtgenoot, wettelijke of feitelijke partner (in vruchtgebruik of volle eigendom) onder onderstaand voordelig fiscaal stelsel:

Begunstigde per gewest* Vlaams Gewest Waals Gewest Brussels Hoofdstedelijk
Echtgeno(o)t(e)
Wettelijke partner
Feitelijke partner
(vanaf 3 jaar)
Allen zijn vrijgesteld van successierechten

*deel in vruchtgebruik of in volle eigendom in de gezinswoning

Tot slot is het belangrijk te weten dat het deel dat de kinderen krijgen (in volle of blote eigendom) in alle gewesten onderworpen is aan de tarieven van de successierechten in rechte lijn. In het Vlaams Gewest zijn dat de klassieke progressieve tarieven, in het Brussels Hoofdstedelijk en Waals Gewest zijn dat de preferentiële tarieven.

4

Is het mogelijk om de wettelijke bescherming die u als echtgenoot of wettelijke partner met betrekking tot de gezinswoning krijgt, te versterken? Hoe en voor welke prijs?

Afhankelijk van uw huwelijksvermogensstelsel kunt u, samen met uw echtgenoot, nadenken over de mogelijkheid om bepaalde stappen te ondernemen om de bescherming van de langstlevende te versterken.

Wat de gezinswoning betreft, kunt u overwegen om uw huwelijkscontract aan te passen om de keuze te laten aan de langstlevende echtgenoot om de gezinswoning in volle eigendom aan zichzelf toe te kennen, en dit op het moment van overlijden van de eerste echtgenoot ... rekening houdend met de omstandigheden op dat moment. De rechten van de gemeenschappelijke kinderen worden in dit geval uitgesteld tot het overlijden van de tweede ouder. Als langstlevende echtgenoot is het voor u comfortabeler wanneer u bijvoorbeeld alleen kunt beslissen om de gezinswoning te verkopen, zonder dat u eerst de toestemming van uw kinderen moet krijgen.

Dit doel kan bereikt worden door toevoeging van clausules over de optionele toekenning (het ‘keuzebeding’) van gemeenschappelijke goederen volgens het stelsel van de algehele gemeenschap of van goederen die behoren tot het intern gemeenschappelijk vermogen (of tot een gemeenschap van aanwinsten), gevormd in het kader van een stelsel van scheiding van goederen.

Opgelet, dit extra comfort voor de langstlevende echtgenoot kan leiden tot een hogere kost aan successierechten. Ondanks de vrijstelling die tussen u beiden van toepassing is wanneer de eerste echtgenoot overlijdt, wordt de totale waarde van de gezinswoning in aanmerking genomen in de tweede nalatenschap die uw kinderen krijgen. Het is mogelijk om deze impact te verkleinen als u, als langstlevende echtgenoot, samen met uw kinderen een passende successieplanning opmaakt, bv. een schenking.

De schenking of het testament kunnen ook een oplossing bieden voor het overdrachtsprobleem van de gezinswoning tussen u beiden, als gehuwden of als wettelijk of zelfs feitelijk samenwonenden. Een aanwasbeding dat op het moment waarop de gezinswoning wordt aangeschaft of zelfs achteraf wordt opgemaakt, kan in sommige gevallen een oplossing vormen. Deze oplossingen zijn bedoeld om de echtgenoten of partners te beschermen, maar kunnen gevolgen hebben op het gebied van schenkings- of successierechten. Daarom zijn deze het beste op voorhand gekend.

Het is van essentieel belang dat u op voorhand de burgerlijke en fiscale gevolgen van elke oplossing laat analyseren op grond van uw eigen gezinstoestand, behoeften en doelstelling op het vlak van vermogensplanning. De aanwezigheid van een of meerdere kinderen uit een vorig huwelijk is bijvoorbeeld een belangrijk element om rekening mee te houden bij het opstellen van een optimale oplossing voor de bescherming van de echtgenoten of partners.

5

Hebt u er belang bij om de gezinswoning te schenken aan uw kinderen, wanneer u nog leeft?

De praktijk geeft vrij nauwkeurig weer welke plaats de gezinswoning in de schoot van het gezin inneemt. In die zin verkiezen ouders gewoonlijk om de eigendom ervan en de controle erover tijdens hun leven te behouden.

Het is in elk geval mogelijk om een schenking van de gezinswoning aan uw kinderen te realiseren. U zorgt er dan voor dat het vruchtgebruik van de woning behouden wordt, zodat u er heel uw leven lang in alle rust kunt blijven wonen. Belangrijk is dat u er daarentegen niet meer kunt over beschikken, bv. de gezinswoning verkopen, zonder het akkoord van uw kinderen die de blote eigenaars zijn. Wanneer u overlijdt, zullen uw kinderen volle eigenaars worden van de woning zonder successierechten te moeten betalen. Een niet te verwaarlozen voordeel!

Schenkingsrechten zijn echter verplicht. Deze rechten hangen af van het gewest waar u verblijft. De geldende tarieven zijn de laatste jaren in de drie gewesten van het land verminderd. Op voorwaarde dat u op voorhand goed geïnformeerd bent, kan zo’n vastgoedschenking fiscaal gezien interessant blijken, min of meer afhankelijk van uw persoonlijke toestand en het gewest waar u verblijft. Voor meer details over schenkingsrechten van vastgoed, kunt u ons dossier ‘Lagere belastingen maken vastgoedschenkingen populair’ lezen.

Onze experts van het team Estate Planning staan u graag bij met advies op maat.

Andere vragen?

Contacteer-ons

Dit artikel vormt geen fiscaal of juridisch advies. De fiscale behandeling hangt af van de individuele situatie van de cliënt en kan in de toekomst wijzigen. Wanneer verwezen wordt naar een fiscaal stelsel, dan dient dat te worden begrepen als het fiscaal stelsel van toepassing op een gemiddelde retailcliënt in de hoedanigheid van een natuurlijk persoon die Belgisch ingezetene is.

Lees ook